Overzicht Augustinus' werken

  


AL_nr Jaar AL_afk Titel Aard en Beschrijving Vertalingen
1 386 Acad.

De Academicis libri tres

Tegen de academici, drie boeken.
-Filosofie-
Verbatim van drie gesprekken tussen Augustinus en de jongemannen Licentius, de zoon van Romanianus, en Trygetius. Licentius is voorstander van de nieuwe academische stroming waarin de overtuiging heerst dat het zoeken naar waarheid op zichzelf al het gelukkige leven insluit. Trygetius meent echter dat het begrijpen van waarheid daartoe noodzakelijk is.
In boek 1 staan de omschrijvingen centraal van de begrippen error en sapientia. Boek 2 is in drieën ingedeeld: 1. Het verschil tussen het oude en nieuwe onderricht van de academici. 2. Een weerlegging van de opvatting dat het streven naar waarschijnlijkheid het hoogst haalbare is in het begrip van de waarheid. 3. Het begrip waarschijnlijkheid (verissimile / probabile). In boek 3 staan twee kennistheoretische verkenningen: 1. De verhouding tussen wijsheid en levenslot: voor een wijze is het lot hulp noch hindernis. 2. Een onderzoek naar een omschrijving waarin alleen de zintuiglijke indrukken begrepen kunnen worden die met het ware overeenkomen. Ten slotte de weerlegging van twee opvattingen van de academici waarin zij van mening zijn dat niets kan worden begrepen en waarin zij menen dat men met niets mag instemmen.

Tegen de Academici / Augustinus ; vert. door Olav J.L. Albers. - Baarn: Agora, 1999. - ISBN:90-391-0792-0
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 5
AncientCW ; 12
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 4
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 3/1
ObrasSA ; 3
CCSL ; 29
CSEL ; 63

2 392 c. Fort.

Acta contra Fortunatum Manicheum liber unus

In discussie met Fortunatus.
-Antimanicheïsch-
Verbatim van twee disputen met de manicheeër Fortunatus op 28 en 29 augustus in Hippo. In hoofdzaak over de vraag naar de oorzaak van het kwaad. Het kwade is een gevolg van een verkeerde werking van de vrije wilskeuze van een mens. Fortunatus zoekt de oorzaak van het kwaad in God. Op voorstel van Fortunatus wordt de afloop van het dispuut opgeschort naar een volgende dag. Zo kan Fortunatus ruggespraak plegen met manicheïsche autoriteiten over zijn verweer. Maar in plaats van zich voor te bereiden op een vervolg, ontvlucht Fortunatus de stad.

~ ~
WorksSA ; 1/19
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 4 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf104.toc.html
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 17
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 13/1
ObrasSA ; 30
CCSL ;
CSEL ; 25/1

3 394 c. Adim. Contra Adimantum Manichei discipulum liber unus
Tegen de manicheïsche leerling Adimantus
-Antimanicheïsch-
Uitleg van tegenstrijdigheden tussen Oude en Nieuwe Testament, op grond waarvan de manicheeërs het canonieke gezag van het Oude Testament afwijzen.
~ ~
WorksSA ; 1/19
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 17
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 13/2
ObrasSA ; 30
CCSL ;
CSEL ; 25/1
4 0 adm. Admonitio Donatistarum de Maximianistis liber unus (deperditus) Terechtwijzing aan het adres van de donatisten over hun houding tot de Maximianisten.
-Antidonatistisch-
5 399 adn. Iob Adnotationes in Iob liber unus

Aantekeningen bij het boek Job.
-Exegese-
Exegetische aantekeningen over bijna het het hele boek Job (1,1-39,35 van de Latijnse tekst).
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 4
NBA-Opere ; 10/3
ObrasSA ; 29
CCSL ;
CSEL ; 28/2
6 420 c. adu. leg. Contra aduersarium legis et prophetarum libri duo
Tegen de tegenstanders van de wet en de profeten, twee boeken.
-Exegese-
Gericht tegen de marcionieten of leden van een andere groepering, die menen dat God niet de wereld heeft gemaakt en evenmin door Mozes de wet heeft geschonken.
Boek 1 gaat in op alle passages uit het Oude Testament, die door de tegenpartij worden verworpen. Boek 2 gaat over die passages uit het Nieuwe Testament die met het Oude tegenstrijdig lijken.
~ ~
WorksSA ; 1/18
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 12/1
ObrasSA ; 38
CCSL ; 49
CSEL ;
7 419 adult. coniug.

De adulterinis coniugiis libri duo

Overspelige echtgenoten, twee boeken, in briefvorm aan Pollentius.
-Moraaltheologie-
In boek 1 twee kwesties: de eerste gaat in op 1 Kor 7,10-11; de tweede handelt over 1 Kor 7,12vv. Ten slotte de vraag of de doop van nut is bij catechumenen die op het punt staan te sterven en geen wens kunnen uiten om gedoopt te worden. In boek 2 uitleg van 1 Kor 7,39. In de discussie over scheidingsgronden gaat het met name over de vraag of overspel en overlijden een echtscheiding kunnen legitimeren.

~ ~
WorksSA ; 1/9
FathersChurch ; 27
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 7
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 2
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/1
ObrasSA ; 12, 12bis
CCSL ;
CSEL ; 41

8 396 agon.

De agone christiano liber unus

De strijd van een christen.
-Moraaltheologie-
Aansporing tot strijd tegen de duivel. De duivel kan worden overwonnen door begeerten te overwinnen en het lichaam tot dienstbaarheid te stimuleren. Dit gebeurt wanneer men zich onderwerpt aan God. Het geloof is hierbij tot steun. In de strijd mag men rekenen op Christus' bijstand. In het tweede gedeelte uitleg van de afzonderlijke artikelen van de geloofsbelijdenis. Aan het slot instructies hoe de opvattingen van verschillende ketterse groeperingen kunnen worden weerlegd. Bestemd voor eenvoudige, weinig geletterde gelovigen.

De strijd van een christen [De agone christiano] / Aurelius Augustinus ; ingeleid, vertaald en van aant. voorzien door Joost van Neer, Anke Tigchelaar, Izak Wisse. - Budel: Damon, 2006. - 144 p. - ISBN: 9055737283. 142 p. - hb. - Latijn-Nederlands. -
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 2
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 9
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 1
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/2
ObrasSA ; 12, 12bis
CCSL ;
CSEL ; 41

9 419 an. et or.

De anima et eius origine libri quattuor

De ziel en haar oorsprong, vier boeken.
-Antipelagiaans-
Gericht tegen de opvattingen van Vincentius Victor.
Boek 1 is opgedragen aan de lekenmonnik Renatus. Weerlegging met schriftuurlijke argumenten waarop Victor zich beroept bij zijn standpunt dat de menselijke ziel niet bij de voortplanting wordt geschapen, maar bij ieder afzonderlijk opnieuw wordt ingeblazen. Boek 2 is opgedragen aan de priester Petrus en gaat eveneens in op de ideeën van Victor. Petrus wordt aangespoord van zijn dwalingen terug te keren. In het derde en vierde boek richt Augustinus zich tot Victor zelf. Boek 3 behandelt dezelfde punten als de eerste twee boeken. In boek 4 wordt ten slotte nauwkeuriger op twee punten ingegaan die Victor heeft ingebracht over de oorsprong van de ziel en over de onlichamelijkheid van de ziel.

~ ~
WorksSA ; 1/23
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html
SA-Gnade ; 3
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 22
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 17/2
ObrasSA ; 3
CCSL ;
CSEL ; 60

10 387 an. quant.

De anima quantitate liber unus

De grootte van de ziel.
-Filosofie-
Verbatim van een gesprek tussen Augustinus en Evodius. Zes vragen: 1. Waar komt de ziel vandaan? 2. Wat is een ziel? 3. Hoe groot is een ziel? 4. Waarom wordt de ziel verenigd met het lichaam? 5. Wat is het gevolg van die vereniging? 6. Wat is het gevolg van de scheiding tussen ziel en lichaam? De beantwoording van de derde vraag staat centraal. De titel van dit werk is aan deze kwestie ontleend. De ziel bezit grootte in de figuurlijke betekenis van het woord. Zij bezit dus geen omvang zoals een lichaam, maar kan niettemin wel groot worden genoemd vanwege haar capaciteiten.

De grootte van de ziel / Augustinus ; vert. door Olav J.L. Albers. - Amsterdam: Ambo, 1997. - ISBN: 90-263-1410-8
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 4
AncientCW ; 9
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 9
BA-Oeuvres ; 5
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 3/2
ObrasSA ; 3
CCSL ;
CSEL ; 89

11 387 arith. De arithmetica (deperditus) De rekenkunde
-Exegese-
12 400 bapt.

De baptismo libri septem

De doop, zeven boeken.
-Antidonatistisch-
In boek 1 een uitleg waarom het doopsel niet door ketters of scheurmakers kan worden toegediend buiten de katholieke gemeenschap. De overige boeken zijn alle gewijd aan kwesties rond het gezag van Cyprianus in verband met de doopkwesties. In boek 2 eerst een uiteenzetting over het gezag van Cyprianus als bisschop en martelaar. Vervolgens de kwestie of bekeerde ketters het doopsel mogen ontvangen. Tenslotte de vraag hoe met een scheuring wel en hoe niet met de eenheid van de katholieke gemeenschap wordt gebroken. In boek 3 en 4 een behandeling van de argumenten van Cyprianus in een brief (ep. 73) aan Jubaianus, waarschijnlijk een bisschop uit Mauretanië. Daaruit zou blijken dat het doopsel van Christus niet door ketters kan worden toegediend. In boek 5 zijn nogmaals brief 73 aan de orde en de brieven aan Quintus en aan Pompejus (ep. 70, 71 en 74). Bovendien aandacht voor de manier waarop de bisschoppen uit Numidië de doopkwesties hebben opgelost. Boek 6 handelt over het concilie van Carthago in september 256 en op welke manier daar het gezag van Cyprianus in de doopkwesties van invloed is geweest. In boek 7 tenslotte een weergave van de overige aspecten van het Carthaagse concilie.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 4 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf104.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 28
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 29
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 15/1
ObrasSA ; 32
CCSL ;
CSEL ; 51

13 386 beata u.

De beata uita liber unus

Het gelukkige leven.
-
Filosofie-
Dit boek is geschreven tijdens de werkzaamheden voor Contra Academicos. Ontstaan bij gelegenheid van Augustinus' verjaardag uit een driedaags gesprek. In het gesprek komt vast te staan dat een gelukkig leven niets anders is dan volmaakte godskennis.
In het voorwoord een opdracht aan Theodorus en Manlius; verder een onderzoek naar de betekenis van christelijke wijsbegeerte en een beschrijving van de gelegenheid van de gesprekken.
De drie volgende gedeelten bevatten een verslag van de drie gesprekken. In het eerste gesprek de ontdekking dat iemand die niet heeft wat hij verlangt, ongelukkig is. En ook iemand die wel heeft wat hij verlangt, kan ongelukkig zijn. De vraag luidt dan: Wat moet een mens verlangen om gelukkig te worden? Moet men daarvoor God bezitten?
In het tweede gesprek de vraag op welke manier men God kan bezitten dat men gelukkig wordt. Hierover bestaan drie opvattingen. De derde komt uitgebreid aan bod: van iemand in wie geen onreine geest is, kan men zeggen dat die God bezit. Met onreine geest vervuld heet degene die als door een duivel is bezeten, of wiens ziel met ondeugden en zonden is bezoedeld. Wie zich door ondeugden en zonden van God vervreemdt, is ongelukkig en vindt God niet genadig. Wie God zoekt, bezit Hem als genadige God maar is nog niet gelukkig. Wie God gevonden heeft, bezit Hem als een genadige God en is tevens gelukkig.
In het derde gesprek de vraag of alle ongelukkigen gebrek lijden. Een bevestigend antwoord leidt nog niet tot de conclusie dat allen die geen gebrek lijden, gelukkig zijn. Iemand die geen gebrek heeft, kent immers angst om te verliezen en om gebrek te gaan lijden. Kan dat erop duiden dat een arme wijze gelukkig kan zijn, en dat wie geen wijsheid bezit, gebrek lijdt? Wie wijsheid bezit, is gelukkig. Wijsheid is de juiste maat voor de ziel. Wijsheid is datgene waardoor de ziel in evenwicht wordt gehouden

Over het gelukkige leven / Augustinus ; vert. door Rein Ferwerda. - Kampen: Agora, 2003 (= herdruk 1999). - ISBN: 90-391-0881-1. - 123 p. hb. - Latijn- Nederlands. -
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 5
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 4=4/1
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 3/1
ObrasSA ; 1bis
CCSL ; 29
CSEL ; 63

14 401 b. coniug.

De bono coniugali liber unus

Het goede van het huwelijk.
-Moraaltheologie-
Aanleiding is een twist tussen de monnik Jovinianus en Hieronymus. Jovinianus stelde de verdienste van de godgewijde maagden op één lijn met die van de kuisheid van het huwelijk. Zijn opvattingen veroorzaakten in Rome grote onrust onder mannelijke en vrouwelijke religieuzen die leefden onder de celibaatsgelofte. Jovinianus werd in 389 veroordeeld. Hieronymus zette zich in Aduersus Jovinianum uit 392 zozeer af tegen de opvattingen van Jovinianus, dat er van de waarde van het huwelijk niet veel over scheen te blijven.
In de eerste helft van dit geschrift een reflectie op de uitleg van Genesis 1,28 over de vruchtbaarheid van het huwelijk. Die bestaat uit het koesteren van de vriendschap tussen de partners, het voortbrengen van kinderen, de onderlinge trouw, het bewaren van de kuisheid en uit de heiligheid van het geheim tussen Christus en de kerk. In de tweede helft een nadere verantwoording van de polygamiegebruiken bij de aartsvaders uit het Oude Testament. Zulke gebruiken waren met het oog op Christus' komst geoorloofd.

Het goede van het huwelijk / Augustinus ; vert. en ingel. door Anne-Marijke Silvius-Janssen. - Brugge: Tabor, 1985. - ISBN 90-6597-232-3
~ ~
WorksSA ; 1/9
FathersChurch ; 27
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 3
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 2
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/1
ObrasSA ; 12, 12bis
CCSL ;
CSEL ; 41

15 414 b. uid.

De bono viduitatis

Het goede van de weduwstaat.
-Moraaltheologie-
Brief aan Juliana, schoondochter van Proba, over het godgewijde weduwschap als uitdrukkelijk gekozen levensvorm, waarin men zich bindt door een gelofte. Ook in dit tractaat wordt de positieve gerichtheid van de levensstaat benadrukt, die ligt in de binding aan God. Het werk bestaat uit een leerstellig en een aansporend gedeelte.

Staat van ontlediging, staat van gebed / Augustinus ; vert. en ingel. door Anne-Marijke Silvius Janssen. - Brugge: Tabor, 1992. - p. 83-125. - ISBN: 90-6597-016-9
~ ~
WorksSA ; 1/9
FathersChurch ; 16
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 5
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 3
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/1
ObrasSA ; 12, 12bis
CCSL ;
CSEL ; 41

16 411 breuic. Breuiculus conlationis cum Donatistis libri tres Kort verslag van de conferentie met donatisten.
-Antidonatistisch-
Aan deze driedaagse kerkvergadering over acht dagen verspreid en op keizerlijk initiatief in 411 bijeengeroepen namen katholieke en donatistische bisschoppen deel. In het verslag wordt steeds verwezen naar de notulen die van deze belangwekkende beraadslagingen zijn gemaakt. Het verslag is bedoeld voor mensen die niet aan de conferentie hebben deelgenomen.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 32
OeuvresComplètesSA ; 13
NBA-Opere ; 16/2
ObrasSA ; 32
CCSL ; 149A
CSEL ; 53
17 399 cat. rud.

De catechizandis rudibus

Het eerste geloofsonderricht.
-Geloofsonderricht, Exegese-
Op verzoek van een diaken uit Carthago geeft Augustinus aanwijzingen over het eerste geloofsonderricht aan de catechumenen (te onderscheiden van het tweede aan de competentes). In het eerste gedeelte twee vragen: 1. Wat moet in het eerste geloofsonderricht aan de orde komen, en hoe dient daarin de verhouding te zijn tussen het verhaal van de heilsgeschiedenis en de rechten en plichten van de kandidaat? 2. Hoe kan de methode van onderricht worden veraangenaamd? In het tweede gedeelte twee voorbeelden van Augustinus' eigen geloofsonderricht: een uitvoerig model voor onwetenden en een bondig model voor gevorderden.

Goed onderwijs : Christendom voor beginners [De catechizandis rudibus] / Aurelius Augustinus ; ingeleid, bezorgd en vertaald door Vincent Hunink en Hans van Reisen. - Budel: Damon, febr. 2008. - 216 p. - ISBN: : 978 90 5573 861 8. - 216 p. - hb. - Latijn - Nederlands. -

Het eerste geloofsonderricht
/ Augustinus ; vert. en ingel. door Gerard Wijdeveld. - Baarn: Ambo, 1982. - ISBN: 90-263-0568-0
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ; 2
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 11/1
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/2
ObrasSA ; 39
CCSL ; 46
CSEL ;


18 405 cath. fr. Ad catholicos fratres liber unus
(De unitate ecclesiae)
De eenheid van de kerk.
-
Antidonatistisch-
Een brief over de vraag waar zich de kerk als lichaam van Christus bevindt. Met behulp van schriftteksten een betoog dat katholiciteit en universaliteit van de kerk de waarachtigheid ervan schragen. Het bijbelse dossier is geordend op de verschillende bijbelse boeken en genres. Na een uitvoerige behandeling van het hoofdthema wordt ingegaan op een reeks bijzondere geschillen met de donatisten over kerkelijk ambt, sacramentenbediening en de rol van de wereldlijke overheid bij de bescherming van de kerk van Christus.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 28
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 15/2
ObrasSA ; 4 ; 34
CCSL ;
CSEL ; 52
19 0 c. Cent. Contra quod attulit Centurius a Donatistis liber unus (deperditus) Tegen hetgeen Centurius heeft overgebracht van de donatisten.
-Antidonatistisch-
20 413 ciu.

De civitate Dei libri viginti duo

De stad van God, tweeëntwintig boeken.
-Apologetiek-
Geschreven op verzoek de hooggeplaatste ambtenaren Marcellinus en Volusianus na de verwoesting van de stad Rome in 410.
A. Boeken 1-10: Weerlegging van heidense opvattingen.
Deel 1 (Boeken 1-5): Weerlegging van de opvatting dat de eredienst van de vele heidense goden noodzakelijk is voor het welzijn van de mensen. Het verbod van die eredienst zou de verwoesting van Rome veroorzaakt en verergerd hebben.
Boek 1: De goden hebben Rome niet beschermd. Christenen hebben net als alle andere mensen op aarde te lijden. Rampspoeden overkomen zowel goede als slechte mensen. Het verlies van aardse goederen hoeft echter niet altijd als iets slechts te worden beschouwd. Aan het slot enkele beschouwingen over het bewaren van de zuiverheid en over zelfdoding. Boek 2: De goden van de heidenen kennen geen morele richtlijnen. Daarvan worden voorbeelden gegeven uit heidense riten. Vervolgens Sallustius' beschrijving over het verval van Rome en een eerste weergave van Scipio's omschrijving van een civitas en Cicero's beoordeling ervan. Ten slotte een beschrijving van obsceniteiten tijdens de openbare heidense eredienst. Boek 3 gaat over de rampen die Rome in vroeger eeuwen onder het regime van de heidense goden te verduren heeft gehad. Dat leidt tot de conclusie dat heidense goden zelfs niet beschermen in tijden dat de moraal hoog wordt gehouden. Boek 4 handelt over de vraag of de grote uitbreiding van het Romeinse rijk aan heidense goden te danken was en of die uitbreiding eigenlijk als iets goeds moet worden beschouwd. Beide vragen worden ontkennend beantwoord. Boek 5: Wat is de oorzaak van de voorspoed van het Romeinse rijk? Die is in elk geval niet aan astrologie te danken maar eerder aan een samengaan van Gods machtige voorzienigheid en Romeinse deugdzaamheid. Toch wordt er voor gewaarschuwd dat Gods voorzienigheid en menselijke deugdzaamheid geen garantie vormen voor materiële voorspoed.
Deel 2 (Boeken 6-10): Weerlegging van de opvatting dat de heidense eredienst geen garantie vormt voor het voorkomen van wereldse tegenspoed, maar wel nuttig is voor het leven na de dood.
Boek 6 gaat over de vraag of de eredienst van de heidense goden de mens na zijn dood van nut kan zijn. Deze vraag wordt ontkennend beantwoord. Het antwoord wordt onderbouwd door de analyse van verschillende citaten uit Varro. Daaruit volgt aansluiting bij het ongunstige oordeel over de heidense staatsgodsdienst van Seneca. Boek 7 bevat een analyse over de aard van de belangrijkste Romeinse goden. Zij zijn ontstaan uit de verering van belangrijke mensen, of zijn vermommingen van boze geesten. In boek 8 een overzicht van de geschiedenis van de Griekse wijsbegeerte die uitloopt op een behandeling van de inzichten van Plato en zijn leerlingen. Hun visie benadert de opvattingen van het christelijke geloof, al blijven er markante verschillen. De platonici zijn hun vele goden blijven vereren en ontwikkelen beden-kelijke theorieën over de demonen. Bovendien huldigen de platonici andere denkbeelden over de cultus voor de gestorvenen dan de christenen. Boek 9 zet de discussie over demonen voort met een onderzoek naar het bestaan van goede demonen. Het antwoord is ontkennend. De enige bemiddelaar tussen God en mens is Jezus Christus. Daarbij kan echter wel van goede engelen gebruik worden gemaakt. Boek 10: Vervolg van de beschouwing over demonen en goede engelen. Hun vallen geen offers ten deel. Zij vormen evenmin een rechtvaardiging voor de minachting van het lichamelijke. Christus' menswording en de heerlijkheid van zijn lichamelijke verrijzenis laten het bewijs van de tegengestelde opvatting zien.
B. (Boeken 11-22): Uiteenzetting van christelijke opvattingen.
Deel 3 (Boeken 11-14): Beschrijving van het ontstaan van twee steden, die van God en die van deze wereld.
Boek 11: De behandeling van het ontstaan van de beide steden. Augustinus verdiept zich eerst in de geheimen van Gods scheppingsdaden. Daarin uitvoerig aandacht voor hoe de schepping van de engelen kan worden ingepast in de scheppingsverhalen van Genesis, en hoe het mogelijk was dat sommige engelen zich van God hebben afgewend. In boek 12 een vervolg van de beschouwing over de gevallen engelen. Daarin wordt tevens getracht het wezenlijke van het kwaad op het spoor te komen. Kwaad is niet-zijnde; het is de toewending van een begrensd schepsel van God tot zichzelf. Dit kan in de geschiedenis van de mensen gemakkelijk worden aangetoond. Augustinus pleit voor het inzicht dat alle mensen afstammen van één mens zodat daarmee hun onderlin-ge verbondenheid kan worden uitgedrukt. Het valt aan de zonde te wijten dat van deze onderlinge verbondenheid dikwijls niet veel terecht komt. Boek 13: Over de zondeval van de eerste mens en de bestraffing ervan in de dood onder verschillende verschijningsvormen. Boek 14: Nadere uiteenzetting over de gevolgen van de erfzonde. Daardoor ontstaat de stad van de mensen die naar het vlees leven, en de stad van de mensen die naar de geest leven. In de verschillende gestalten van de dood wordt de zonde bestraft. Daarnaast wordt de zonde ook bestraft door de ongehoorzaamheid van de menselijke driften tegenover zichzelf. Daarom een uitvoerige beschouwing over de plaats en functie van de geslachtsdrift.
Deel 4 (Boeken 15-18): Beschrijving van het verdere verloop van de twee steden na hun ontstaan.
Boek 15: Begin van de geschiedenis van beide steden onder de mensen. Die geschiedenis begint met Kaïn en Abel. De eerste periode ervan loopt tot aan de zondvloed. Allerlei aspecten van deze eerste periode komen aan bod, zoals de levensduur van de oudste mensengeneraties, de verschillende geslachtslijsten, de plaats en functie van het huwelijk bij de aartsvaders etc. In boek 16 een beschrijving van de tweede en derde periode van Noach tot Abraham en van Abraham tot en met Saul. In deze beschrijving krijgen de volgende aspecten een plaats: de voorafbeeldende betekenis van de zonen van Noach; de geslachtslijsten van Gn 10; de betekenis van de verwarring rond de toren van Babel en de problemen rond de interpretatie dat alle mensen afstammen van Noach. Het leven van Abraham is bron voor uitvoerige allegorische schriftuitleg; Isaäk komt slechts weinig aan bod, maar Jakob uitvoerig. De uittocht uit Egypte, de intocht in het beloofde land, het tijdperk van de rechters van Israël en het bewind van de eerste koning van Israël, Saul, komen slechts kort aan de orde. Boek 17 biedt een gedetailleerde beschouwing van de voorbereiding op Christus door de profetieën uit de gehele Schrift. Zij omvatten de periode die loopt van Samuël tot aan de terugkeer uit de Babylonische ballingschap. Boek 18 bevat een beschrijving van de stad van de wereld tijdens de perioden die in de boeken 16 en 17 zijn uiteengezet. De stad kreeg vorm tijdens de opkomst en macht van vele rijken en heerschappijen. Vervolgens aandacht voor de manier waarop de profeten na de Babylonische ballingschap hebben opgetreden en hoe hun erfenis is vergroot en verrijkt door de verstrooiing van de joden in de diaspora en door de vertaling van de Hebreeuwse bijbel in de septuagint. Daarna een beschrijving van het tijdperk van de kerk, waarvan de volle heerlijkheid pas zal oplichten aan het einde der tijden. Pogingen om het begin daarvan te berekenen worden als zinloos en nutteloos beschouwd.
Deel 5 (Boeken 19-22): Beschrijving van de eindbestemming van de beide steden.
Boek 19: Over de eindbestemming en het hoogste goed van een mens. De heidenen zoeken dat hoogste goed in de mens zelf. De burgers van de stad van God zoeken hun levensbestemming echter in Gods vrede, die weliswaar pas na het leven op aarde volledig is, maar toch al op aarde geproefd en gekend kan worden, zelfs bij de mensen die leven in de stad van de wereld. Boek 20 gaat over het laatste oordeel. Eerst worden de nieuwtestamentische getuigenissen uitgelegd, daarna de oudtestamentische berichten. Boek 21 behandelt de straf voor de verdoemden. Daarin vooral aandacht voor de verschillende weerstanden tegen de eeuwige bestraffing. Boek 22 ten slotte beschrijft de eeuwige beloning van de geredde mensen. Daarin komt in het bijzonder de plaats en functie van de verrijzenis van het lichaam ter sprake en wordt ingegaan op allerlei bezwaren daartegen.

De stad van God / Aurelius Augustinus ; vert. en ingel. door Gerard Wijdeveld. -
5e ongewijzigde druk (1ste dr 1983). - Amsterdam : Ambo, 2007. - ISBN: 978-90-263-1995-2
1295 p. ; 23 cm. pb.
~ ~
WorksSA ; I/6; I/7
FathersChurch ; 8 (= boek 1-7) ; 14 (= boek 8-16) ; 24 (= boek 17-22)
AncientCW ;
NicenePNF ; 2 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf102.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 2/1 ; 2/2
BA-Oeuvres ; 33 (= boek 1-5) ; 34 (= boek 6-10) ; 35 (= boek 11-14) ; 36 (= boek 15-18) ; 37 (= boek 19-22) ;
OeuvresComplètesSA ; 13
NBA-Opere ; 5/1 ( boek 1-10) ; 5/2 (= boek 11-18) ; 5/3 (= boek 19-22)
ObrasSA ; 16 (= boek 1-12) ; 17 (= boek 13-22)
CCSL ; 47 (= boek 1-10) ; 48 (=boek 11-22)
CSEL ; 40/1 (= boek 1-13) ; 40/2 (= boek 14-22)

21 397 conf.

Confessionum libri tredecim

Belijdenissen, dertien boeken.
-Autobiografie-
Augustinus vangt zijn werk aan met een lofprijzing aan God.
Boek 1: Kinderjaren op school met Augustinus' belijdenis van zijn toen bedreven jeugdzonden. Boek 2: Terugblik op het jaar dat Augustinus als puber thuis moest slijten ter onderbreking van de studies door geldgebrek van zijn vader. Boek 3: De studietijd in Carthago waarin de liefde voor de wijsheid ontluikt door studie op Cicero's Hortensius. Begin van het contact met de manicheeërs. Boek 4: Terugblik op de hartelijke betrekkingen met de manicheeërs en op de dood van een goede vriend, die zich tot het katholieke christendom had bekeerd. Vervolgens een inhoudsbeschrijving van Augustinus' eerste werk (vgl nr 104 pulch) en het bericht over zijn zelfstandige studie van Aristoteles' Boek over de Categorieën. Boek 5: Over de vervreemding van de manicheeërs. Augustinus vestigt zich als leraar in de welsprekendheid. Eerst in Rome, daarna in Milaan. Daar komt hij in contact met Ambrosius en besluit hij om weer catechumeen van de katholieke kerk te worden. Boek 6: Karakterbeschrijvingen van Ambrosius en Alypius. Augustinus beschrijft zichzelf als gevangen in angst voor dood en oordeel. Boek 7: Inhoudelijke kant van de bekering. De opvattingen over God als materie en het vertrouwen in de kunde van de sterrenwichelaars worden losgelaten. De studie van neo-platoonse geschriften en nog meer de studie van de paulijnse brieven bieden nieuwe perspectieven. Boek 8: Ontmoeting met Simplicianus over de bekering van de neo-platonist Marius Victorinus, en met Ponticianus over de bekering van Antonius. Dan volgt na hevige innerlijke strijd de voltooiing van Augustinus' bekering. Boek 9: Augustinus legt het ambt van leraar in de retorica neer en op het landgoed van Verecundus in Cassiciacum bereidt hij zich voor op de doop. Doop in Milaan. Kort daarna strandt Augustinus onderweg naar Afrika in Ostia. Daar sterft Monica. Uitgebreide karakterschets van Monica. Boek 10: Overgang van het onderzoek waarin Augustinus zichzelf als schrijver van het boek beschouwt naar het onderzoek over de vermogens van de ziel om God te kennen. Daarin grote aandacht voor het geheugen. Boek 11: Uitleg over Genesis 1,1: Wat deed God voordat Hij hemel en aarde schiep en hoe kwam God er toe om te scheppen? Hierin uitvoerige beschouwing over het wezen van de tijd. Boek 12: Uitleg over Genesis 1,1-2. Aan het slot enige beschouwingen over uitlegkunde naar aanleiding van de verschillende interpretaties van deze bijbelverzen. Boek 13: Beschouwing over de goedheid van God, die de wereld schiep hoewel Hijzelf geen schepsel nodig had. In de eerste verzen van Genesis leest Augustinus een aanduiding van het geheim van de Drievuldigheid. Aan het slot een uiteenzetting over de allegorische betekenis van het gehele scheppingsverhaal.

Belijdenissen = Confessiones / Aurelius Augustinus ; ingeleid, vertaald en van aant. voorzien door Wim Sleddens OSA. - Budel : Damon, 2009. - 351 p. - ISBN: 978-90-5573-915-8.

Belijdenissen / Aurelius Augustinus ; vert. en ingel. door Gerard Wijdeveld. - 4de herz. dr. / ingel. en herz. door A. Bastiaensen. - Amsterdam : Ambo ; Leuven : Kritak, 1997. - 372 p. ; 22 cm.- ISBN : 90-263-1542-2. - pb. (oorspr. 1968)

Augustinus' Confessiones
/ Latijnse tekst met vert. van A. Sizoo. - Delft: Meinema, 1948.

~ ~
WorksSA ; 1/1
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 1 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf101.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 1
BA-Oeuvres ; 13 (= boek 1-7) ; 14 (= boek 8-13)
OeuvresComplètesSA ; 1
NBA-Opere ; 1
ObrasSA ; 2; 2bis, 
CCL ; 27
CSEL ; 33

22 427 conl. Max. Conlatio cum Maximino Arrianorum episcopo Samenspraak met de ariaanse bisschop Maximinus.
-Antiariaans-
Over het geloof in God Vader, Zoon en Heilige Geest. Tijdens de ontmoeting blijkt Maximinus in staat zo lang het woord te voeren dat het Augustinus aan tijd ontbreekt om hem van repliek te dienen. (Het vervolg op deze ontmoeting stelt Augustinus daarom afzonderlijk op schrift in nr 80 c.Max.)
~ ~
WorksSA ; 1/18
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ; 12/2
ObrasSA ; 38
CCSL ;
CSEL ;
23 400 cons. eu.

De consensu euangelistarum libri quattuor

De vier evangelisten en de samenhang van hun evangelieverhalen, vier boeken.
-Exegese-
Boek 1: Achtereenvolgens over het gezag van de evangelisten, hun aantal, hun volgorde en de verschillende opzet van hun evangelieberichten. Deze onderwerpen worden in verband gebracht met de opvattingen van de neo-platonici, die het als een probleem zien dat Christus niet zelf geschriften heeft nagelaten. Vervolgens de kwestie als zouden de evangelisten in hun evangeliën aan Christus hogere titels hebben meegegeven dan Hijzelf. Uiteenzetting dat in de evangeliën trouw wordt bericht over het apostolische geloof door erop te wijzen hoe de evangelische boodschap in het geloof van de profeten van Israël ligt ingebed. De God van Israël mag als enige worden aanbeden. Boek 2: Onderzoek over het evangelie volgens Matteüs tot aan het verhaal over het laatste avondmaal in een vergelijking met parallelteksten van de andere evangeliën in hun onderlinge samenhang. Boek 3: Dezelfde onderlinge vergelijking vanaf het laatste avondmaal tot en met het einde van de evangelische getuigenissen. Boek 4: Uitlegkundige problemen die bijzonder zijn voor de evangeliën volgens Marcus, Lucas en Johannes.

Vier evangelisten, één evangelie [De consensu euangelistarum] / Augustinus; vert. door Leo Wenneker, Ton Hertogh, Sander van der Meijs. - 384 p. Budel: Damon, maart 2012. - ISBN : 978-94-6036-029-9
~ ~
WorksSA ; I/15-16
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 6 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf106.toc.html
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 10/1
ObrasSA ; 29
CCSL ;
CSEL ; 43

24 412 cont.

De continentia liber unus

De zelfbeheersing.
-Moraaltheologie-
Naar aanleiding van Ps 140 (141),3-4 een uiteenzetting over de zelfbeheersing. De beheersing van de eigen lichamelijke en geestelijke begeerten wordt ingegeven door de wet, maar is afhankelijk van Gods genade. Vervolgens over de strijd van de zelfbeheersing. Daarin valt op hoezeer het object van deze strijd niet het vlees zelf is, maar de driften van het vlees. Bovendien wordt aangegeven dat ware zelfbeheersing gefundeerd moet zijn in oprecht geloof om niet in veinzerij te vervallen.

Over de zelftucht. De adel van het christelijk huwelijk / Augustinus; vert. door Maria Ruhe. - Amsterdam: R.K. Boekcentrale, 1941.
~ ~
WorksSA ; 1/9
FathersChurch ; 16
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 1
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 3
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/1
ObrasSA ; 12, 12bis
CCSL ;
CSEL ; 41

25 417 correct.

De correctione Donatistarum liber unus (=Ep. 185)

De terechtwijzing aan het adres van de donatisten.
-Antidonatistisch-
Brief aan Bonifacius, bisschop van Rome. De aanleiding wordt gevormd door problemen met mensen die niet wilden gehoorzamen aan de door het keizerlijke hof uitgevaardigde richtlijnen tegen de donatisten.


~ ~
WorksSA ; 2/3
FathersChurch ; 30
AncientCW ;
NicenePNF ; 4 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf104.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 2
NBA-Opere ; 23
ObrasSA ; 11/A
CCSL ;
CSEL ; 57

26 426 corrept.

De correptione et gratia liber unus

Berisping en genade.
-Antipelagiaans-
Opgedragen aan Valentinus en zijn monnniken met een uiteenzetting van wat het katholieke geloof leert over de wet, de vrije wilskeuze en de genade. Gods genade door Jezus Christus verlost de mensen van het kwaad; zonder deze is een mens tot geen goed in staat. De volharding tot het goede is een geschenk van God. Wie niet volhardt, mag de berisping dan ook niet verwaarlozen. Wie de berisping veracht, valt terug in de zonde. En als men volhardt in de zonde, wacht eeuwige veroordeling. De aanvaarding door de ene mens en de verachting van de andere mens van Gods genade maken deel uit van een goddelijk plan. Tenslotte aandacht voor de verhouding tussen de genade en het vrije wilsbesluit vóór de komst van Christus.

Het boek van den H. Augustinus van de berisping en de genade : met een kort begrijp van den inhoud voor ieder hoofdstuk / vert. door A. van der Schuur . - T'Utrecht : by Arnoldus vanden Einden, 1686. - [36], 120 p. ; 14 cm. -

Met zachte hand : Augustinus over dwang in kerk en maatschappij : [Epistula 185] / Augustinus; vert. en ingeleid dor Paul van Geest en Vincent Hunink. - Budel : Damon, 2012. 151 p. ISBN: 978-94-6036-064-0 hb

~ ~
WorksSA ; 1/26
FathersChurch ; 2
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 7
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 24
OeuvresComplètesSA ; 16
NBA-Opere ; 20
ObrasSA ; 6
CCSL ;
CSEL ; 92

27 405 Cresc.

Ad Cresconium grammaticum partis Donati libri quatuor

Antwoord aan de grammaticus Cresconius, vier boeken.
-Antidonatistisch-
In boek 1 behandeling van de brief van Cresconius die ter verdediging van Petilianus geschreven is. Wie de waarheid bemint, hoeft geen vrees te hebben voor de welsprekendheid en de redeneerkunde. Verder aandacht voor het verschil in opvatting tussen katholieken en donatisten over het sacrament van de doop en over het vraagstuk van de legitieme bediening ervan. In boek 2 de vraag of bekeerde ketters en scheurmakers opnieuw moeten worden gedoopt. In boek 3 een cursorische behandeling van het resterende gedeelte van Cresconius' brief. In boek 4 hernieuwde behandeling van de brief als geheel met bijzondere aandacht voor de tegenwerpingen van de maximianisten.

~ ~
WorksSA ; 
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 30
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 31
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 16/1
ObrasSA ; 34
CCSL ;
CSEL ; 52

28 421 cura mort.

De cura pro mortuis gerenda ad Paulinum episcopum liber unus

De zorg voor de doden.
-Moraaltheologie-
Reactie op een brief van bisschop Paulinus. Centraal staat de vraag of de zielenrust van een overledene baat vindt door bij een heilige begraven te worden. Voor de dode doet het er niet toe; voor de nabestaanden wel omdat zij dan eerder en gemakkelijker hun hart op God kunnen richten.

Wat kunnen wij voor de doden doen? [De cura pro mortuis gerenda] / Aurelius Augustinus; vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Jan den Boeft en Hans van Reisen. - Budel: Damon, november 2010 (3de gew. dr.). - ISBN: 978-94-6036-071-8.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 27
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 12
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 2
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/2
ObrasSA ; 40
CCSL ;
CSEL ; 41

29 387 dial. De dialectica De redeneerkunde.
-Leerboek-
Onvoltooid gebleven werk dat deel uitmaakte van de reeks disciplinarum libri waarin Augustinus zich had voorgenomen de afzonderlijke artes uit te werken.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ; 36
ObrasSA ;
CCSL ;
CSEL ;
30 0 disc. chr. De disciplina christiana (= Sermo 399) De christelijke levenswijze.
-
Moraaltheologie-
Samenvatting in preekvorm van het zedelijke leven van christenen rond vier vragen: 1. Wat betekent goed leven? 2. Wat is de beloning voor een goed leven? 3. Wie zijn de ware leerlingen binnen de kerk? 4. Wie is de ware leraar? De vier vragen komen in het werkje niet allemaal aan de orde. Augustinus gaat vooral in op de eerste vraag, waaraan de preek als geheel zijn titel heeft ontleend. Goed te leven houdt in het dubbelgebod van de liefde te onderhouden: de naaste liefhebben als zichzelf en daarin God liefhebben.
"Augustinus over de christelijke levensleer" / Tarsicius Jan van Bavel, in: Moeder van Goede Raad en H. Rita (1978), p. 74-79; p. 114-120; (1979), 14-21; 53-59; 86-92.
~ ~
WorksSA ; 3/10
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 9-10
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 34
ObrasSA ; 39
CCSL ; 46
CSEL ;
31 388 diu. qu.

De diuersis quaestionibus octoginta tribus liber unus

Drieëntachtig vraagstukken.
-Filosofie, Exegese, Dogmatiek-
Een inhoudsoverzicht van de 83 vraagstukken die in dit werk aan de orde komen geeft Augustinus in nr.111 retr. 1,26. Het werk bevat de behandeling van verschillende wijsgerige, exegetische, theologische en kerkelijke vraagstukken.

~ ~
WorksSA ; 01/12
FathersChurch ; 70
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ; Prolegomena 2
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 3
BA-Oeuvres ; 10
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 6/2
ObrasSA ; 40
CCSL ; 44A
CSEL ;

32 406 diuin. daem. De diuinatione daemonum liber unus De beproeving van de demonen.
-Dogmatiek-
Gericht tegen de opvatting als zou het raadplegen van demonen gerechtvaardigd kunnen worden. Argument bij de weerlegging: de vervulling van datgene wat demonen zouden beweren is weer ondergeschikt aan de wil van God.
De antieke daemonologie en Augustinus' geschrift De divinatione daemonum / door Hermanus Jacob Geerlings. - 's-Gravenhage: Excelsior, 1953.
~ ~
WorksSA ; 1/8
FathersChurch ; 27
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 10
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 6/2
ObrasSA ; 40
CCSL ;
CSEL ; 41
33 396 doctr. chr.

De doctrina christiana

Christelijke scholing in tekstbegrip en presentatie.
-Dogmatiek, Exegese-
Op welke manier kan de Heilige Schrift worden begrepen en hoe moet het begrepene vervolgens worden overgedragen? In de boeken 1 en 2 de beginselen van zowel profane als gewijde vakken. In boek 3 aandacht voor wat tegenwoordig de bijbelse hermeneutiek wordt genoemd; beïnvloed door een soortgelijk werk van de donatist Tyconius. In boek 4 de grondbeginselen van de homiletiek. In 396 wordt het werk afgebroken bij 3,35. De rest is in 426 voltooid.

Wat betekent de bijbel? Christelijke scholing in tekstbegrip en presentatie. De doctrina christiana /Augustinus ; ingel., vert. en toegel. door Jan den Boeft en Ineke Sluiter. - Amsterdam, Leuven: Ambo, 1999. - ISBN: 90-263-1595-3.
~ ~
WorksSA ; 1/11
FathersChurch ; 2
AncientCW ;
NicenePNF ; 2 zie http://www.ccel.org/ccel/augustine/doctrine.i.html
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 10
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 11/2
OeuvresComplètesSA ; 4
NBA-Opere ; 8
ObrasSA ; 15
CCSL ; 32
CSEL ; 80

34 412 c. Don. Contra donatistas liber unus Aansporing aan de donatisten.
-Antidonatistisch-
Op basis van de driedaagse conferentie van katholieken en donatisten in 411 richt Augustinus zich rechtstreeks tot de donatistische gelovigen met een aansporing om zich niet langer door hun eigen bisschoppen te laten bedriegen.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 32
OeuvresComplètesSA ; 13
NBA-Opere ; 16/2
ObrasSA ; 33
CCSL ;
CSEL ; 53
35 428 perseu.

De dono perseuerantiae liber ad Prosperum et Hilarium secundus
De dono perseverantiae liber ad Posperum et Hilarium secundus

De gave van volharding.
-Antipelagiaans-
Net zoals nr. 99 praed.sanct. gericht aan Prosperus en Hilarius. De eerste helft handelt over het genadekarakter van de volharding en de samenhang ervan met de voorbestemming. De tweede helft over de bedenkingen van de tegenstanders tegen predestinatie en genade.

Twee tractaten. Geschreven door den heylighen Oudt-Vader Augustinus / Dirck Vlack de Ionghe, Amsterdam: Kloppenburgh, 1621. - p. 45-98. 

Vier antipelagiaanse geschriften / Aurelius Augustinus ; vertaling [uit het Latijn] Izak Wisse en Raf Debaene ; ingeleid door Anthony Dupont en Mathijs Lamberigts. - Kampen : Klement, 2014, ISBN: 978-90-8687-125-4. [Kalmthout] : Pelckmans, 2014, ISBN: 978-90-289-7558-3.- 414 p. ; 23 cm.
~ ~
WorksSA ; 1/26 (also: Selected writings on grace and Pelagianism)
FathersChurch ; 86
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 7
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 24
OeuvresComplètesSA ; 16
NBA-Opere ; 20
ObrasSA ; 6
CCSL ;
CSEL ;

36 392 duab. an

De duabus animabus liber unus

Twee zielen in een mens?
-Antimanicheïsch-
Centraal staat de manicheïsche opvatting dat een mens twee zielen heeft: een goede van God, en een slechte van de macht van de duisternis. In de argumenten over en weer beroepen de manicheeërs zich op Joh 8,47 en Joh 8,44 en beroept Augustinus zich op Joh 1,3, 1 Kor 8,6 en Rom 11,36. Het kwade in een mens mag niet aan een kwade ziel worden toegeschreven, maar is een beroving van het goede.

~ ~
WorksSA ; 1/19
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 4 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf104.toc.html 
SA-Gnade ; 3
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 12
BA-Oeuvres ; 17
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 13/1
ObrasSA ; 30
CCSL ;
CSEL ; 25/1

37 420 c. ep. Pel.

Contra duas epistulas Pelagianorum libri quattuor

Reactie op twee pelagiaanse brieven, vier boeken.
-Antipelagiaans-
De eerste pelagiaanse brief waarop Augustinus reageert, is van Julianus van Aeclanum. Deze brief is alleen via de indrukken van Augustinus bewaard gebleven. Men neemt aan dat deze brief Julianus' inzichten goed weergeven. Julianus lijkt zich te keren tegen manicheïsche opvattingen dat door de val van Adam de mens niet meer kan beschikken over een vrije wilskeuze, maar onder de dwang van het vlees staat. Men staat dientengevolge negatief tegenover het huwelijk. Bovendien huldigt men het standpunt dat de heiligen in het Oude Testament niet zonder zonde maar met schuld beladen zijn gestorven. De apostelen en Christus zijn evenmin vrij van zonden. De dwang van het vlees is zo sterk dat zelfs het doopsel niet alle zonden kan wegnemen.
De tweede pelagiaanse brief is afkomstig van dezelfde Julianus maar nu met zeventien andere bisschoppen. Ook deze brief is alleen door de verwijzingen van Augustinus bewaard gebleven. Beide brieven lijken inhoudelijk op elkaar.
Augustinus' reactie op de beide brieven is opgedragen aan Bonifacius, bisschop van Rome. Zijn reactie volgt de documenten van Julianus en de zijnen op de voet. Boek 1 behandelt de eerste brief; de laatste drie boeken gaan in op de tweede brief. Op bepaalde aspecten worden de brieven aangevuld of verbeterd vanuit het katholieke geloof. De opvattingen van Augustinus zijn naar de verschillende onderwerpen als volgt samen te vatten: - de natuur is weliswaar als goed geschapen, maar behoeft wegens de erfzonde een Verlosser; - het huwelijk is weliswaar een goed, maar is als gevolg van de zonde met kwade begeerlijkheid omgeven; - de wet is heilig, recht en goed, maar niet bij machte de zonden van de mensen weg te nemen; - de heiligen van het Oude en Nieuwe Verbond zijn gerechtvaardigd, maar niet van zonden vrij. Tenslotte volgen tegenover de opvattingen van de pelagianen gezagvolle uitspraken van Cyprianus en Ambrosius die de eigen inzichten over erfzonde, helpende genade en de onvolkomenheid van de menselijke gerechtigheid onderbouwen.

~ ~
WorksSA ; 1/24
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 23
OeuvresComplètesSA ; 16
NBA-Opere ; 18
ObrasSA ; 9, 9bis
CCSL ;
CSEL ; 60

38 418 Emer. Don. Ad Emeritum episcopum Donatistarum post conlationem liber unus (deperditus) Aan de donatistische bisschop Emeritus.
-Antidonatistisch-
Het dateert van ná 418 (Vgl nr 61 Emer).
39 392 en. Ps.

Enarrationes in Psalmos

Uiteenzettingen over de Psalmen.
-Exegese-
Vers-voor-vers-uitleg over het gehele psalterium. Niet alle uiteenzettingen zijn als voordracht gehouden. Tenminste de uiteenzettingen over de Psalmen 1-32 (33) zijn gedicteerd; evenzo de 32 sermones over Ps 118 (119). De uitleg is sterk christologisch van karakter.

Voor een overzicht van Nederlandse vertalingen per Enarratio zie: AIE - Enarrationes in Nederlandse vertalingen(Word.doc - sept. 2011)

Belanrijkste bundels:
Zoals het hart verlangt: Preken over de psalmen /Augustinus ; vert. en ingel. door Martijn Schrama, Wim Sleddens en Hugo De Lil. - Zoetermeer: Meinema, 2001. - ISBN: 90-211-3793-3. - Bevat: preek over de psalmen 1, 38, 39, 42, 63, 85, 90. -

Ooit een land van kloosters / vert. door Tarsicius Jan van Bavel. - Heverlee: Augustijns Historisch Instituut, 1999. - ISBN: 90-74829-07-4. - Bevat : preek over psalm 99.

Commentaar op Psalm 118/119 / Augustinus ; vert. en ingel. door Tarsicius Jan van Bavel. - Baarn: Ambo, 1996. - ISBN: 90-263-1429-9

Psalmen 133-134: Monastieke broederschap / Augustinus; vert. en ingel. door Michel Coune OSB. - Brugge: St.-Andriesabdij, 1995

Luisteren naar Sint Augustinus : preken voor het liturgisch jaar / [Augustinus] ; vert. Frans Vromen, OSB ; ingel. door Tarsicius J. van Bavel, OSA. - Bonheiden : Bethlehem, 1985. - 158 p. ; 21 cm. - ISBN : - . Bevat: preek over psalm 97.

Enkele psalmverklaringen van Augustinus : Feestbundel ter gelegenheid van het 25-jarig priesterjubileum van Pater-Prior Roose OSB. - Vaals: Benedictijnen van de Abdij St. Benedictusberg, 1977. - ISBN : - Bevat: preken over de psalmen 8, 21, 42, 54, 68, 69, 83, 90, 102, 111, 112, 124, 129, 148.

~ ~
WorksSA ; 3/15 (=En. 1-32) ; 3/16 (=En. 33-50) ; 3/17 (=En. 51-72) ; 3/18 (=En. 73-98) ; 3/19 (=En.99-120) ; 3/20 (=En. 121-150) ;
FathersChurch ;
AncientCW ; 29 (= En.1-29) ; 30 (= En. 30-37)
NicenePNF ; 7 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf108.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 5
BA-Oeuvres ; 57A (= En. 1-16) ; 57B (= En. 17-25) ; 58A (= En. 26-31); 58B (= En. 32-36); 66 (= En. 108-117)
OeuvresComplètesSA ; 8 (= En. 1-60) ; 9 (= En. 61-118) ; 10 (= En. 119-150 + En. 14)
NBA-Opere ; 25 (= En. 1-50) ; 26 (= En. 51-85) ; 27 (= En. 86-120) ; 28 (= En. 121-150)
ObrasSA ; 19, 19bis (= En. 1-40) ; 20 (= En. 41-75) ; 21 (= En. 67-117) ; 22 (= En. 118-150)
CCL ; 38 (= En. 1-50) ; 39 (= En. 51-100) ; 40 (= En. 101-150)
CSEL ; 93/1A (= En. 1-17) ; 93/1B (= En. 18-32) ; 94/1 (= En. 51-60) ; 95/1 (= En. 101-109) ; 95/2 (=En. 110-118); 95/3 (= En. 119-133) ; 95/4 (= En. 134-140) ; 95/5 (= En. 141-150)

40 0 ep.

Epistulae

Brieven
- -
Hoewel de brieven als geheel in dit overzicht zijn gerangschikt onder niet te dateren werken, zijn de brieven afzonderlijk in de zeventiende eeuw door de mauristen opnieuw genummerd, waarbij zoveel mogelijk de chronologische volgorde van de brieven is aangehouden. Een verantwoording van deze nieuwe ordening is uitgewerkt in PL 33,13-48. Hoe deze nummering zich tot de oude verhoudt, vindt men terug in PL 33, 1163-1169. Een alfabetisch overzicht van adressanten en geadresseerden vindt men in PL 33,1170-1172. De mauristen hebben de brieven in vier groepen ingedeeld: Groep 1 bevat de brieven 001-030 uit de jaren 386-395. Groep 2 de brieven 031-123 geschreven in 396-410. Van deze brieven worden de nummers 54-55 als een afzonderlijk werk beschouwd: nr 70 inq.Ian. Evenzo is brief 102 terug te vinden als nr 106 qu.c.pag. Groep 3 met de brieven 123-231 uit de periode 411-430. Van deze brieven wordt nummer 140 als afzonderlijk werk gezien: nr 66 gr.t.nou. Evenzo brief 147 als nr 128 uid.deo, brief 166 als nr 93 orig.an., brief 167 als nr 114 sent.Iac., brief 185 als nr 25 correct., en brief 187 als nr 100 praes.dei. Groep 4 met de brieven 231-270 (271) die moeilijk of niet te dateren zijn. Tenslotte moeten de brieven worden genoemd die zijn ontdekt door Johannes Divjak en gepubliceerd in CSEL 88 en in de Franse reeks OSA 46B. Het gaat hier om 31 brieven met de nummers 1*-29*. De volgorde van deze brievenreeks is niet chronologisch.

Voor een overzicht van Nederlandse vertalingen per Epistula zie : AIE Epistulae in Nederlandse vertalingen (Word.doc  - dec. 2012)

Belangrijkste bundels

Hiëronymus Brieven/ vert. uit het Latijn en van aant. voorz. door Chris Tazelaar. Budel:Damon, 2008. Bevat de correspondentie tussen Hiëronymus en Augustinus. Brieven 19*, 28, 39, 40, 67, 68, 71, 72, 74, 75, 81, 82, 123, 166, 167, 172, 195, 202, 202A

Ooit een land van kloosters / vert. door Tarsicius Jan van Bavel. - Heverlee: Augustijns Historisch Instituut, 1999. - ISBN: 90-74829-07-4. - Bevat: brief 5, 48, 60, 78, 83, 210, 243.

Veel te laat heb ik jou lief gekregen: bij het zestiende eeuwfeest van Augustinus' bekering / vert. en commentaar door Tarsicius Jan van Bavel. - Heverlee: Augustijns Historisch Instituut, 1986. - ISBN: 90 6831-060-7. - Bevat: brief 10,21, 33, 134, 228.

Augustinus leven en werken / A. Sizoo. - Kampen: Kok, 1957.- 352 p., 24 cm. - ISBN : - Bevat brief: 50, 67, 113, 114, 115, 116, 133, 146, 213, 244, 247, 255, 269.

De briefwisseling van Paulinus van Nola en Augustinus / vert. en commentaar door A.P. Muys. - Hilversum: Schipper, 1941. - Bevat: brief 24,25, 27, 30, 31, 32, 42, 45, 80, 94, 95, 121, 149, 186.

In antwoord op uw vragen : Augustinus' brieven aan Januarius [Ad inquisitiones Ianuarii libri duo (= Epistulae 54-55)] / Aurelius Augustinus ; vertaald ingeleid en van aantekeningen voorzien door Ben Bongers, Joost van Neer, Martijn Schrama, Anke Tigchelaar.  - Budel : Damon, 2009. -  174 p. - ISBN:  978-90-5573-930-1. - Latijn-Nederlandse paralleltekst.

Christenen in de antieke wereld / A. Sizoo. - Kampen: Kok, 1953.- 204 p., 25 cm. - ISBN : - Bevat brief: 68, 72, 73, 75, 181.

Augustinus' briefwisseling met Nectarius / vert. en commentaar door Hendrik Huisman. - Amsterdam: Babeliowsky & Zn, 1956. - Bevat: brief 90, 91, 103, 104. 

Augustinus' briefwisseling met Dioscorus vert. en commentaar door Jacob Hendrik Koopmans. - Amsterdam: Jasonpers, 1949. - Bevat: brief 117, 118.

Staat van ontlediging, staat van gebed / vert. en ingel. door Anne-Marijke Silvius-Janssen. - Brugge; Tabor, 1992, 49-82. - ISBN: 90-6597-016-9. - Bevat: brief 130, 131. -

Kunnen wij God zien? Augustinus' mystieke brief aan Paulina / Augustinus; inl. vert. en toelichting van Thijs Rutten. - Kampen: Ten Have, 2009. - 175 p. pb - ISBN: 978-90-25959913. - Bevat brief 147. -

Met zachte hand : Augustinus over dwang in kerk en maatschappij : [Epistula 185] / Augustinus; vert. en ingeleid dor Paul van Geest en Vincent Hunink. - Budel : Damon, 2012. 151 p. ISBN: 978-94-6036-064-0 hb. - Bevat: brief 185,

"Augustinus' brief 263 aan Sapida" / ingeleid en vert. door Tarsicius Jan van Bavel. - in : Augustinusdag 1995 "Zoek je hart", pagina's 69-73. - Zie ook pdf op de website.

~ ~
WorksSA ; 2/1 (= Ep. 1-99) ; 2/2 (= Ep. 100-155) ; 2/3 (= Ep. 156-210) ; 2/4 (= Ep. 211-270, 1*-29*) ; 1/26 (= Ep. 214, 215)
FathersChurch ; 12 (= letters 1-82) ; 18 (= letters 83-130) ; 20 (= letters 131-164) ; 30 (= letters 165-203) ; 32 (= letters 204-270) ; 81 (= letters 1*-29*)
AncientCW ;
NicenePNF ; 1 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf101.toc.html (op volgorde van nr, met geadresseerde)
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 21 (= Ep. 157) ; 40 ( = ep. 1-30) ;  46B (= ep. 1*-29*) ;
OeuvresComplètesSA ; 1 (= Ep. 1-30) ; 2 (= Ep. 31-199) ; 3 (= Ep. 200-270)
NBA-Opere ; 21/1 (= Ep. 1-70) ; 21/2 (= Ep. 71-123) ; 22 (= Ep. 124-184A) ; 23 (= Ep. 185-270) ; 23A (= Ep. 1*-29*)
ObrasSA ; 8, 8bis (= Ep. 1-122) ; 11A, 11Abis (2 ed.) (= Ep. 141-187) ; 11B, 11Bbis (= Ep. 188-270) ; N.B. : epistulae 123-140 are not translated
CCL ; 31 (= Ep. 1-55) ; 31A (= Ep. 56-100) ;  31B (= Ep. 101-139).
CSEL ; 34/1 ( = Ep. 1-30) ; 34/2 ( = Ep. 31-123) ; 44 ( = Ep. 124-184A) ; 57 ( = Ep. 185-270) ; 58 (= Praefatio editoris et indices) ; 88 (= Ep. 1*-29*)

41 394 ep. Rm. inch.

Epistulae ad Romanos inchoata expositio liber unus

Uiteenzetting over de groet van de Romeinenbrief.
-Exegese-
Dit onvoltooide werk behandelt de groet van de Romeinenbrief en het vraagstuk over de zonde tegen de Heilige Geest.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ; Prolegomena 2
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 10/2
ObrasSA ; 18, 18bis
CCSL ;
CSEL ; 84

42 0 c. ep. Don. Contra epistulam Donati heretici liber unus (deperditus) Tegen de brief van de ketter Donatus
-Antidonatistisch-
43 407 ep. Io. tr.

In epistulam Iohannis ad Parthos tractatus decem

10 Verhandelingen over de Eerste Brief van Johannes.
-
Exegese-
Doorlopend commentaar op de brief tot 5,2. De eerste acht verhandelingen zijn gehouden in de eerste week van Pasen; de laatste twee waarschijnlijk rond Hemelvaartsdag.

Preken over de eerste brief van Johannes / Augustinus ; vert. en ingel. door Tarsicius Jan van Bavel. - Heverlee: Augustijns Historisch Instituut, 1992.- ISBN : -
~ ~
WorksSA ; 3/14
FathersChurch ; 92
AncientCW ;
NicenePNF ; 7 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf107.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 76
OeuvresComplètesSA ; 10
NBA-Opere ; 24/2
ObrasSA ; 18, 18bis
CCL ;
CSEL ;

44 396 c. ep. Man.

Contra epistulam Manichaei quam uocant fundamenti liber unus

Tegen de brief met de grondslagen van de manicheeërs.
-Antimanicheïsch-
Onvoltooid werk waarin manicheïsche opvattingen worden weerlegd door die ideeën als onzeker en absurd voor te stellen.

~ ~
WorksSA ; 1/19
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 4 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf104.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 17
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 13/2
ObrasSA ; 30
CCSL ;
CSEL ; 25/1

45 400 c. ep. Parm. Contra epistulam Parmeniani libri tres Antwoord op de brief van Parmenianus, drie boeken.
-Antidonatistisch-
Parmenianus was de donatistische bisschop van Carthago. De betreffende brief was gericht aan de donatist Tyconius, die uit de donatistische kerk was geëxcommuniceerd.
Boek 1: Uiteenzetting over de onrechtvaardigheden van parmenianen jegens katholieke gelovigen en over hoe christelijke vorsten pressie mogen uitoefenen op ketters en scheurmakers krachtens hun ambt en recht. Boek 2: Behandeling van schriftuurlijke argumenten, waarop de donatisten zich in het algemeen beroepen. De weerlegging ervan door de betreffende bijbelpassages stuk voor stuk te behandelen. Boek 3: Weerlegging van de schriftuurlijke argumenten, waarop de parmenianen zich beroepen.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 28
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 15/1
ObrasSA ; 32
CCSL ;
CSEL ; 51
46 411 exc. urb.

De excidio urbis Romae (= Sermo 397)

Preek over de verwoesting van de stad Rome.
-Apologetiek-
Aan de orde is de vraag of God omwille van rechtvaardige bewoners de stad had moeten sparen.

Twintig preken van Aurelius Augustinus / vert. door Gerard Wijdeveld ; ingeleid door Paul van Geest. - Amsterdam: Van Gennep, 2008.- ISBN : 978-5515-909-3. p. 195-208. - Herdruk van 1986 met gewijzigde inleiding.

Twintig preken van Aurelius Augustinus
/ vert. en ingel. door Gerard Wijdeveld. - Baarn: Ambo, 1986. - ISBN: 90-263-0759-4. - p. 175-186.
~ ~
WorksSA ; 3/10
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 34
ObrasSA ; 40
CCSL ; 46
CSEL ;

47 394 exp. Gal.

Expositio epistulae ad Galatas liber unus

Uiteenzetting bij de Galatenbrief.
-Exegese-
Dit geschrift kent dezelfde achtergrond als nr 49 exp.prop.Rm. Doorlopend commentaar op de gehele Brief aan de Galaten.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ; Prolegomena 2
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 10/2
ObrasSA ; 18, 18bis
CCSL ;
CSEL ; 84

48 394 exp. Iac. Expositio epistulae Iacobi ad duodecim tribus
(deperditus)
Uiteenzetting bij de Jakobusbrief.
-Exegese-
Onvolledige uiteenzetting bij de Brief van Jakobus.
Dit geschrift is niet meer bewaard gebleven. Het kent dezelfde achtergrond als nr 47 exp.Gal en nr 49 exp.prop.Rm. Van de inhoud is nog iets bekend. Het werk wordt zowel in Augustinus' retractationes (2,32) genoemd als in Possidius' indiculus (10-3,10).
49 394 exp. prop. Rm.

Expositio quarundam propositionum ex epistula apostoli ad Romanos

Uiteenzetting van enkele onderwerpen uit de Romeinenbrief.
-Exegese-
Weergave van 84 vragen over evenzovele afzonderlijke passages. De kwesties kwamen voort uit gezamenlijke lezing van Paulus' Brief aan de Romeinen door Augustinus met enkele broeders tijdens hun verblijf in Carthago voor het eerste concilie daar in juni.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ; Prolegomena 1
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 10/2
ObrasSA ; 18, 18bis
CCSL ;
CSEL ; 84

50 397 c. Faust.

Contra Faustum Manicheum libri triginta tres

In discussie met de manicheeër Faustus, 33 boeken.
-Antimanicheïsch-
Reactie op een werk van Faustus van Mileve. Steeds worden passages uit het werk van Faustus aangehaald als voert Faustus zelf het woord. De disputen gaan over het gezag van de wet en de profeten, de God van Israël, de incarnatie en de waarde van het Nieuwe Testament.

~ ~
WorksSA ; 1/20
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 4 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf104.toc.html
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 14/1 (= boek 1-19) ; 14/2 (= boek 20-33)
ObrasSA ; 31
CCSL ;
CSEL ; 25/1

51 398 c. Fel. Contra Felicem Manicheum libri duo
In discussie met de manicheeër Felix, twee boeken.
-Antimanicheïsch-
Verbatim van het tweedaagse dispuut tussen Augustinus en Felix. Op de eerste dag het vraagstuk over de rol van Gods genade; op de tweede dag de kwestie over de functie van de vrije wilskeuze

~ ~
WorksSA ; 1/19
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 17
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 13/2
ObrasSA ; 30
CCSL ;
CSEL ; 25/2
52 413 f. et op. De fide et operibus
Het geloof en de werken.
-Dogmatiek-
In dit werk staan drie zaken centraal. 1. Met het oog op de kerkelijke discipline mag niet iedereen zomaar tot het doopsel worden toegelaten, alhoewel onder de gedoopten ook slecht levende mensen verdragen moeten worden. 2. Aan doopkandidaten moeten niet alleen de regels van het geloof, maar ook de regels van de christelijke levenspraktijk worden geleerd. 3. Gedoopten kunnen nooit alleen door het geloof eeuwig heil bereiken.

~ ~
WorksSA ; 1/8
FathersChurch ; 27
AncientCW ; 48
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 11
BA-Oeuvres ; 8
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 6/2
ObrasSA ; 39
CCSL ;
CSEL ; 41
53 393 f. et symb.

De fide et symbolo

Het geloof en de geloofsbelijdenis.
-Dogmatiek-
Een preek gehouden tijdens het concilie te Hippo in oktober. De priester Augustinus legt aan de bisschoppen van de regio de afzonderlijke artikelen van de geloofsbelijdenis uit als toerusting bij het verweer tegen vooral de opvattingen van de manicheeërs, die overigens niet met name worden genoemd.

Augustinus over het Credo / vert. en van comm. voorzien door A. Sizoo en G.C. Berkouwer. - Kampen: Kok, 1941. - p. 148-173.
~ ~
WorksSA ; 1/8
FathersChurch ; 27
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 11
BA-Oeuvres ; 9
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 6/1
ObrasSA ; 39
CCSL ;
CSEL ; 41

54 400 f. inuis.

De fide rerum inuisibilium

Preek over het geloof in onzichtbare dingen.
-
Dogmatiek-
Ten eerste een verduidelijking hoe het geloof in onzichtbare dingen in het alledaagse leven een belangrijke rol speelt. De orde van het alledaagse leven wordt vervolgens getransponeerd naar die van het christelijke leven. Deze wordt toegelicht met behulp van de rol van de profeten en de manier waarop teksten uit de Schrift tot vervulling komen. Afsluiting met enkele aansporingen om stand te houden in het geloof. Gelovigen mogen zich gesteund weten door de ondergang van het heidendom en door de bekering van de mensen die zich bij het christendom aansluiten.

Het geloof in onzichtbare dingen / Augustinus ; vert. in ingel. door I.J. Wisse. - Zoetermeer: Boekencentrum, 1995. - ISBN: 90-239-0050-2.
~ ~
WorksSA ; 1/8
FathersChurch ; 4
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 11
BA-Oeuvres ; 8
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 6/1
ObrasSA ; 4
CCSL ; 46
CSEL ;

55 421 ench.

De fide spe et caritate liber unus

Handboek over geloof (c. 9-113), hoop (114-116) en liefde (117-122).
-Dogmatiek-
Geloofsinstructie voor Laurentius: hoe moet God worden aanbeden en hoe wordt in de Schrift bepaald wat ware wijsheid is voor een mens? Het grootste gedeelte bevat een uitleg van het geloof naar de woorden van de apostolische geloofsbelijdenis als vertolking van de Schriften. Allerlei kwesties over de afzonderlijke geloofsartikelen komen aan de orde. Het werk biedt daarom een compact overzicht van Augustinus' theologische opvattingen.

Handboekje over geloof, hoop en liefde = Enchiridion ad Laurentium de fide spe et caritate / Augustinus van Hippo ; ingeleid en vertaald door T.J. van Bavel . - Leuven : Peeters, 2008. -   IV, 101 p.- ISBN: 978-90-429-2021-7.
~ ~
WorksSA ; 1/8
FathersChurch ; 2
AncientCW ; 3
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 13
BA-Oeuvres ; 9
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 6/2
ObrasSA ; 4 ; 41
CCL ; 46
CSEL ;

56 421 c. Gaud. Contra Gaudentium Donatistarum episcopum libri duo Reactie op de donatistische bisschop Gaudentius, twee boeken.
-
Antidonatistisch-
Boek 1 weerlegt twee brieven van Gaudentius aan Dulcitius.
In boek 2 wordt Gaudentius' reactie op het eerste boek ontzenuwd.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 32
OeuvresComplètesSA ; 13
NBA-Opere ; 16/2
ObrasSA ; 34
CCSL ;
CSEL ; 53
57 393 Gn. litt. inp.

De Genesi ad litteram liber unus imperfectus

Onvoltooide uitleg over de letterlijke betekenis van Genesis 1.
-Exegese-
In dit werk wordt Gn 1,1-26 behandeld naar de letterlijke of historische betekenis van de tekst. De behoefte hieraan was ontstaan na de publicatie van nr 59 Gn.adu.Man. omdat de aandacht daar vooral gericht was op de allegorische betekenis van de schrifttekst.

Onze wereld in wording. Beschouwingen bij de bijbelse scheppingsverhalen [De Genesi aduersus manichaeos. De Genesi ad litteram libur unus inperfectus] / Aurelius Augustinus; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Leo Wenneker, Sander van der Meijs en Hans van Reisen. - Budel: Damon, mei  2016.  200 p. ISBN: 9789460362224 hb 

~ ~
WorksSA ; 1/13
FathersChurch ; 84
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 50
OeuvresComplètesSA ; 4
NBA-Opere ; 9/1
ObrasSA ; 15
CCSL ;
CSEL ; 28/1

58 401 Gn. litt. De Genesi ad litteram libri duodecim
De letterlijke betekenis van Genesis 1-3, twaalf boeken.
-
Exegese-
Uitleg van Gn 1,1-3,24, nadrukkelijk beperkt tot de letterlijke of historische betekenis van de tekst. In zijn Nalezingen toont Augustinus zich niet enthousiast over het resultaat: er is meer gezocht dan gevonden. Van het gevondene is maar weinig bewezen. Het overige is zo geformuleerd alsof het nog onderzocht moet worden (retr. 2,24). Het commentaar is als volgt over de verschillende boeken verdeeld: boek 1 over Gn 1,1-5; boek 2 over Gn 1,6-19; boek 3 over Gn 1,20; boek 4 over Gn 2,1 en volgt een kwestie over Gn 1,5; boek 5 over Gn 2,4-6; boek 6 over Gn 2,7; boek 7 eveneens over Gn 2,7; boek 8 over Gn 2,8-9; boek 9 over Gn 2,18; boek 10 over de oorsprong van de zielen; boek 11 over Gn 2,25; boek 12 over het paradijs en de verschillende soorten aanschouwingen.
~ ~
WorksSA ; 1/13
FathersChurch ;
AncientCW ; 41 (= boek 1-6) ; 42 (= boek 7-12)
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 4/1 ; 4/2
BA-Oeuvres ; 48 ( = boek 1-7) ; 49 (= boek 8-12)
OeuvresComplètesSA ; 4
NBA-Opere ; 9/2
ObrasSA ; 15
CCSL ;
CSEL ; 28/1
59 389 Gn. adu. Man.

De Genesi aduersus Manicheos libri duo

Uitleg van Genesis 1-3 tegen de manicheeërs, twee boeken.
-Antimanicheïsch, Exegese-
De boeken zijn nadrukkelijk tegen de manicheeërs geschreven ter verdediging van de canoniciteit van het Oude Testament. In boek 1 uitleg over Gn 1,1-2,3. In boek 2 uitleg over Gn 2,4-3,24. Hoofdzakelijk uitleg volgens de allegorische beginselen. Aan het einde van het tweede boek uiteenzetting over enkele verschillen tussen manicheïsche en katholieke opvattingen.

Onze wereld in wording. Beschouwingen bij de bijbelse scheppingsverhalen. [De Genesi aduversus manichaeos & De Genesi ad litteram liber unus imperfectus]  / Aurelius Augustinus; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Leo Wenneker, Sander van der Meijs en Hans van Reisen. - Budel: Damon, mei  2016.  200 p. ISBN: 9789460362224 hb
~ ~ 

WorksSA ; 1/13
FathersChurch ; 84
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 50
OeuvresComplètesSA ; 4
NBA-Opere ; 9/1
ObrasSA ; 15
CCSL ;
CSEL ; 91

60 387 geom. De geometria
De meetkunde.
-Exegese-
Zie nr 63 gramm.
61 418 Emer. Gesta cum Emerito Donatistarum episcopi liber unus
In gesprek met de donatistische bisschop Emeritus van Caesarea in Mauretanië.
-Antidonatistisch-
Verslag van de ontmoeting tussen Augustinus en Emeritus op 18 september, waarbij Emeritus wordt uitgedaagd om zich over de resultaten van de synode in 411 uit te spreken.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 32
OeuvresComplètesSA ; 13
NBA-Opere ; 16/2
ObrasSA ; 34
CCSL ;
CSEL ; 53
62 417 gest. Pel.

De gestis Pelagii liber unus

De gebeurtenissen rond Pelagius.
-Antipelagiaans-
Verslag van de synodehandelingen te Diospolis in Palestina in 415, waar Pelagius door veertien katholieke bisschoppen werd verhoord en van ketterij werd vrijgesproken, terwijl in het verslag wordt aangetoond dat het onderricht van Pelagius niet als katholiek kan worden beschouwd. Het werk is opgedragen aan Aurelius, bisschop van Carthago.

~ ~
WorksSA ; 1/23
FathersChurch ; 86
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 2
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 21
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 17/2
ObrasSA ; 9, 9bis
CCSL ;
CSEL ; 42

63 387 gramm. De grammatica
(Ars breviata)
De grammatica (Regulae) (Ars breviata)
-Leerboek-
Dit geschrift maakt deel uit van een onvoltooid gebleven project van de disciplinarum libri waarbij Augustinus zich had voorgenomen de verschillende artes uiteen te zetten. In dit boek over de grammatica worden de Latijnse taalregels beschreven.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ; 36
ObrasSA ;
CCSL ;
CSEL ;
64 418 gr. et pecc. or.

De gratia Christi et de peccato originali libri duo

De genade van Christus en de erfzonde, twee boeken.
-
Antipelagiaans-
Tegen de opvattingen van Pelagius en Caelestius. Boek 1 gaat over Christus' genade en in het bijzonder over de vraag of de genade ook kan worden teruggevonden in de natuur en het vrije wilsbesluit van een mens, of alleen in de wet en het onderricht. Boek 2 gaat over erfzonde en kinderdoop. De pelagianen ontkennen de erfzonde en daarmee de noodzaak van de kinderdoop.

~ ~
WorksSA ; 1/23
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 2
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 22
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 17/2
ObrasSA ; 6
CCSL ;
CSEL ; 42

65 426 gr. et lib. arb.

De gratia et libero arbitrio liber unus

De genade en de vrije wilskeuze.
-Antipelagiaans-
De goddelijke genade en de menselijke vrije wilskeuze staan niet tegenover elkaar. Genade wordt niet vanwege goede werken in een mens uitgestort, maar zij kunnen er wel een uitdrukking van zijn. Genade wordt evenmin verstrekt vanwege de wil tot goede werken.

~ ~
WorksSA ; 1/26
FathersChurch ; 59
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 7
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 24
OeuvresComplètesSA ; 16
NBA-Opere ; 20
ObrasSA ;
CCSL ;
CSEL ;

66 412 gr. t. nou. De gratia testamenti noui ad Honoratum liber unus (= Ep. 140)
De genade van het Nieuwe Testament.
-Exegese-
Brief aan Honoratus over vijf uitlegkundige problemen van het Nieuwe Testament. 1. Over de betekenis van Ps 21 (22),2 in Mt 27,46 en Mc 15,34. 2. Over Ef 3,17. 3. Over de vijf verstandige en vijf dwaze bruidsmeisjes in Mt 25,2. 4. Over de betekenis van de duisternis buiten in Mt 25,30. 5. Over Joh 1,14 over het vleesgeworden Woord van God.
~ ~
WorksSA ; 2/2
FathersChurch ; 20
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 2
NBA-Opere ; 22
ObrasSA ; Ep. 140 is missing in 8 and 11A
CCSL ;
CSEL ; 44
67 428 haer.

De haeresibus ad Quodultdeum liber unus

Ketterijen.
-Apologetiek-
Tegen de opvattingen van alle ketterijen die aan Augustinus bekend waren. Geschreven op verzoek van Quodvultdeus, bedoeld als naslagwerk en hulpmiddel voor clerici en leken bij de verdediging van het katholieke geloof in Noord-Afrika.
Onder de nummers 1-57 een opsomming van de ketterijen volgens een bestaand overzicht van Epiphanius. Onder de nummers 58-80 stromingen die niet bij Epiphanius staan vermeld, maar ontleend werden aan een overzicht van Filastrius. Onder de nummers 81-88 groeperingen die Augustinus aan andere bronnen heeft ontleend. Aan het uitwerken van het tweede boek is Augustinus niet meer toegekomen. Hij had zich voorgenomen daarin allerlei wezenlijke zaken over ketters in het algemeen te beschrijven.

Ketters en scheurmakers [de haeresibus] / bezorgd, vertaald en toegelicht door Joke Gehlen-Springorum en Vincent Hunink. - Budel : Damon, 2009. - 142 p. - ISBN:  978-90-5573-931-8. - Latijn-Nederlandse parallel tekst.  
~ ~
WorksSA ; 1/18
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 12/1
ObrasSA ; 38
CCL ; 46
CSEL ;

68 0 c. Hill. Contra Hilarum liber unus
(deperditus)
Tegen Hilarus.
69 387 imm. an. De immortalitate animae
De onsterfelijkheid van de ziel.
-
Filosofie-
Ontstaan doordat de beantwoording van de vraag naar de onsterfelijkheid van de ziel in het tweede boek van nr 120 sol. niet werd afgerond. Hoofdthema's zijn de verbanden tussen de eeuwigheid, de waarheid, de ziel, het verstand, het zijn, de substantie, het lichaam, de veranderlijkheid en het niets. Augustinus toont zich over dit werk niet tevreden (Vgl. retr. 1,5): kort, verwrongen en onhelder van karakter, vermoeiend om te lezen en onduidelijk van doelstelling.
De immortalitate animae van Aurelius Augustinus / vert. en van comm. voorzien door Cornelia Wilhelmina Wolfskeel. - Utrecht 1973. - p. 52-238.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 4
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 5
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 3/1
ObrasSA ; 39
CCSL ;
CSEL ; 89
70 400 inq. Ian.

Ad inquisitiones Ianuarii libri duo (= Ep. 54 - 55)

Antwoord op vragen van Januarius (ep. 54-55).
-Liturgie-
Hoe te handelen bij verschillen tussen de plaatselijke kerken in liturgische gebruiken en in de sacramentenbediening, het onderhouden van de liturgische feestdagen, de vastenpraktijken en de viering van de eucharistie. De tweede brief vooral over kerkelijke riten: welke moeten als ongeoorloofd worden afgeschaft? Januarius vraagt Augustinus over het geheim van de sabbat, de veertigdaagse vasten, de voetenzalving en andere kerkelijke gebruiken rond de liturgische zangpraktijken.

In antwoord op uw vragen : Augustinus' brieven aan Januarius [Ad inquisitiones Ianuarii libri duo (= Epistulae 54-55)] / Aurelius Augustinus ; vertaald ingeleid en van aantekeningen voorzien door Ben Bongers, Joost van Neer, Martijn Schrama, Anke Tigchelaar.  - Budel : Damon, 2009. -  174 p. - ISBN:  978-90-5573-930-1. - Latijn-Nederlandse paralleltekst 
~ ~
WorksSA ; 21/1
FathersChurch ; 12
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 2
NBA-Opere ; 21/1
ObrasSA ; 8
CCL ;
CSEL ; 34/2

71 407 Io. eu. tr.

In Iohannis euangelium tractatus CXXIV

124 Verhandelingen over het Johannesevangelie.
-Exegese-
Een doorlopend vers-voor-vers commentaar op het gehele evangelie volgens Johannes. In later onderzoek is vastgesteld dat de numerieke volgorde van de verhandelingen niet dezelfde is als de chronologische: de verhandelingen zijn later door Augustinus in de volgorde van de evangelietekst gerangschikt.

Geef mij te drinken : Verhandelingen 1-23 over het Johannesevangelie. = In Iohannis euangelium tractatus / Aurelius Augustinus ; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Hans Tevel en Hans van Reisen. -  Budel : Damon, 2010. -  478 p. -  ISBN:  978-90-5573-974-5. - € 49,90 

Brood om van te leven: Verhandelingen 24-54 over het Johannesevangelie [In Johannis euangelium tractatus] / Aurelius Augustinus; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Hans Tevel en Hans van Reisen. Budel: Damon, september 2017. ISBN: 9789463401012. Hb, 488 pag. met stofomslag en leeslint. € 49,90 
~ ~
WorksSA ; 03/12 (= trac.1-40)
FathersChurch ; 78 (= tract.1-10) ; 79 (= tract. 11-27) ; 88 (= tract. 28-54) ; 90 (tract. 55-111) ; 92 (= tract. 112-124)
AncientCW ;
NicenePNF ; 7 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf107.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 71 (= tract. 1-16) ; 72 (= tract. 17-33) ; 73 (= tract. 34-43) ; 74 (= tract. 44-54) ; 75 (= tract. 55-79) ; 76 (= tract. 80-103) ; 77 (= tract. 104-124)
OeuvresComplètesSA ; 10 (= tract. 1-66) ; 11 (= tract. 67-124 ;
NBA-Opere ; 24/1 (= tract. 1-50) ; 24/2 (= tract. 51-124)
ObrasSA ; 13, 13bis (= tract. 1-35) ; 14, 14bis(= tract. 36-124) ;
CCL ; 36
CSEL ;

72 426 adu. Iud. Auersus Iudaeos
De verhouding met de joden.
-
Apologetiek-
Een preek voor christenen als toerusting in de omgang met de joden en de omgang met joodse invloeden op de kerkgemeenschap. Pleidooi voor een geestelijke uitleg van de tora.
Provocatie, Augustinus' preek tegen de Joden : Theologisch essay / Wessel H. ten Boom. - Kampen : Kok, 2006. - 408 p. ; 24 cm. - ISBN: 90-435-1261-3. - p. 26-46.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 27
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 12/1
ObrasSA ; 38
CCSL ;
CSEL ;
73 421 c. Iul. Contra Iulianum libri sex
Reactie op Julianus van Aeclanum, zes boeken.
-Antipelagiaans-
Boek 1 verdedigt de katholieke opvattingen over de erfzonde als weergegeven in nr 88 nupt. et conc. tegenover Julianus, die in een geschrift van vier boeken Augustinus van repliek had gediend. De verdediging stoelt op gezagvolle uitspraken van Basilius en Johannes Chrysostomus, op wie de tegenpartij zich meent te kunnen beroepen. Aan het eind van dit boek beticht Augustinus de tegenpartij van manicheïsche invloeden. Boek 2 weerlegt pelagiaanse opvattingen met behulp van gezagvolle uitspraken van tien bisschoppen: Irenaeus, Cyprianus, Reticius, Olympius, Hilarius, Gregorius van Nazianze, Ambrosius, Basilius, Johannes van Constantinopel en Innocentius met enkele andere priesters en onderlegde personen als Hiëronymus. Boek 3 weerlegt het eerste boek van Julianus. God heeft de mens goed geschapen. De menselijke begeerte is echter slecht, waardoor het vlees in spanning leeft met de geest. Niettemin kan dit kwaad op goede wijze worden aangewend door kuisheid of onthouding. Dit kwaad is niet van God afkomstig, maar is uit Adam ontstaan en van hem aan ons overgeleverd. Christus bracht echter verzoening tot stand. In boek 4 een reactie op het tweede boek van Julianus. Daarin aandacht voor de vraag of de deugden van ongelovigen als waarachtig kunnen worden beschouwd en of de begeerte een kwaad is. Boek 5 bevat een reactie op het derde boek van Julianus. Aan de orde komen het verband tussen de gevolgen van de erfzonde en het sacrament van de wedergeboorte, de relatie tussen de voorbestemden ten heil en de verworpenen, de uitleg van 1 Tess 4,4 en de rol van de begeerte tussen Maria en Jozef rond het geheim van Gods menswording. Boek 6 gaat ten slotte in op het vierde boek van Julianus. De rechtmatigheid van de kinderdoop wordt onderkend en gestaafd met schriftuurlijke argumenten uit Paulus' brieven aan de Romeinen en aan de Korinthiërs. Verder komen de rol en de gevolgen van de erfzonde bij pasgeborenen aan de orde en wat door het sacrament van de doop wordt teweeggebracht. De begeerte wordt in elk geval niet weggenomen. Ten slotte een weerlegging van de schriftuurlijke argumenten van Julianus uit Paulus en Ezechiël.
~ ~
WorksSA ; 1/24
FathersChurch ; 35
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ; 4/1
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 16 (= boek 1-4) ; 17 (= boek 5-6)
NBA-Opere ; 18
ObrasSA ; 35
CCSL ;
CSEL ;
74 429 c. Iul. imp. Contra Iulianum opus imperfectum
Onvoltooid werk tegen de tweede beantwoording van Julianus van Aeclanum (vgl nr 73 c.Iul.), in zes boeken.
-Antipelagiaans-
Boek 1 bevat een verslag van een gesprek over drie punten. 1. Hoe kunnen aan jonge kinderen zonden worden aangerekend door God, indien Hij rechtvaardig is? 2. Hoe kan bij kinderen sprake zijn van zonde, als zonde met vrije wilskeuze gepaard gaat en kinderen daarover nog niet kunnen beschikken? 3. Hoe kan zonde als natuurlijk worden beschouwd als een mens de vrije wilskeuze heeft, waarmee men kan zondigen maar waarmee men zich ook van zonde kan onthouden. Boek 2 bevat discussie over Rom 5,12. Boek 3 vervolgt met discussies over andere bijbelpassages rond de vraag of men kinderen zonden van ouders kan aanrekenen. Boek 4 bevat uitleg over 1 Joh 2,16 en W 12,10-11. Boek 5 behandelt de vraag of de geslachtsdaad met schande is behept, en of een geborene op aarde opnieuw geboren moet worden in het geloof. Vervolgens exegetische beschouwingen over 1 Kor 15,36-38, Rom 1,27, Mt 7,17 en 12,33. Aan het einde de vraag of God bij machte is uit mensen met een kwade wil enig goed tot stand te brengen. Boek 6 draagt eerst discussiemateriaal aan over de overdraagbaarheid van de oerzonde. Vervolgens volgt uitleg over 1 Kor 15,22.

~ ~
WorksSA ; 1/25
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 16
NBA-Opere ; 19/1 ( boek 1-3) ; 19/2 (= boek 4-6)
ObrasSA ; 36 (= boek 1-3) ; 37 (= boek 4-6)
CCSL ;
CSEL ; 85/1 (- boek 1-3) ; 85/2 (= boek 4-6)
75 388 lib. arb.

De libero arbitrio

De vrije wilskeuze, drie boeken.
-Antimanicheïsch-
Verbatim van een reeks gesprekken tussen Augustinus en Evodius. In boek 1 de vraag naar de oorsprong van het kwaad. Daartoe eerst gezocht naar de kern van een slechte daad. Elke slechte daad komt voort uit de vrije wilskeuze van mensen. De menselijke geest kan immers door niemand worden gedwongen de hartstocht te dienen die bij elke slechte daad invloed uitoefent. In boek 2 drie vragen in verband met het feit dat de vrije wilskeuze als gave van God aan mensen wordt gezien: 1. Hoe kan Gods bestaan worden aangetoond? 2. Is al het goede door God geschapen? 3. Is de vrije wilskeuze een goed? In boek 3 de motieven waarmee de menselijke wil zich afkeert van het hoogste goed. Vervolgens de schijnbare tegenspraak tussen Gods voorkennis en de vrije wilskeuze van een mens. Uitleg waarom de Schepper geen verantwoordelijkheid draagt voor elke daad van een schepsel. God verdient veeleer lof voor de schepping als zodanig en voor de bestraffing van elk schepsel. De plaats van de oerzonde die niet zonder reden overging op het nageslacht van Adam, leidt tot een reeks moeilijke vragen over Gods straf voor de oerzonde en over de betekenis van het kwaad dat niet aan de vrije wilskeuze is te wijten.

Over de vrije wilskeuze / Augustinus ; vert. en ingel. door Olav J.L. Albers OSA. - Baarn: Ambo, 1994. - ISBN: 90-263-1309-8.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 59
AncientCW ; 22
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 9
DeutscheA ; 3F = 8
BA-Oeuvres ; 6
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 3/2
ObrasSA ; 3
CCSL ; 29
CSEL ; 74

76 401 c. litt. Pet.

Contra litteras Petiliani libri tres

Antwoord op de brief van Petilianus, drie boeken.
-
Antidonatistisch-
In boek 1 de eerste gedeelten van een brief die de donatistische bisschop Petilianus van Cirta aan de zijnen schreef. In deze brief wordt geen enkele waarde aan het sacrament van de doop binnen de katholieke gemeenschap toegekend. Augustinus gaat op de bezwaren in en toont de inconsequenties van de opvattingen en levenspraktijken van de donatisten aan. In boek 2 een dialoog tussen Petilianus en Augustinus, waarin nogmaals op de argumenten van de eerste wordt ingegaan. Het accent ligt daarbij op de verheldering van de positie van de bedienaar van een sacrament. Verder aandacht voor de betekenis van het martelaarschap voor vervolgde christenen, de mogelijkheden om ketters en scheurmakers te vervolgen, de betekenis van de gave van de Heilige Geest, de betekenis van het begrip katholiek en de waarde van de zaligsprekingen uit de bergrede. Bij de verschillende thema's regelmatig discussies over passages uit de Heilige Schrift. In boek 3 de weerlegging van een tweede brief van Petilianus aan Augustinus, waarin Petilianus zich hevig verzet tegen Augustinus. Augustinus tracht hoffelijkheid jegens zijn gesprekspartner in acht te blijven nemen. In dit boek worden de thema's uit de vorige boeken verder uitgewerkt.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 4 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf104.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 30
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 15/2
ObrasSA ; 33
CCSL ;
CSEL ; 52

77 419 loc. Locutionum libri septem (= Locutionum in heptateuchum libri septem)
Kanttekeningen bij de heptateuch, zeven boeken.
-
Exegese-
In dit boek worden taalkundige zaken behandeld over de eerste zeven boeken van de bijbel: Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium, Jozua en Rechters. Het Latijn van de door Augustinus gebruikte bijbelvertaling wordt kritisch bekeken in het licht van de Latijnse grammatica. Onduidelijkheden worden toegelicht vanuit wat Augustinus meent te weten over de Hebreeuwse of Griekse taal.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 4
NBA-Opere ; 11/1
ObrasSA ; 27
CCSL ; 33
CSEL ; 28/1
78 389 mag. De magistro liber unus
De leermeester.
-
Exegese-
Het betreft hier een verbatim van een gesprek tussen Augustinus en Adeodatus. Men vermoedt ten aanzien van het tweede gedeelte een redactionele hand, omdat daarin sprake is van een doorlopend betoog. Aan de orde komt de vraag naar het wezenlijke van het leraarschap. De ware leraar is degene die onderricht geeft om God te leren kennen.
In de inleidende dialoog wordt spreken omschreven als het geven van tekens. Er bestaan tekens die betekenis krijgen door tekens, en dingen die zelf geen tekens zijn maar betekenis kunnen krijgen door daden of door tekens.
In de doorlopende beschouwing ten eerste een uiteenzetting dat woorden op zichzelf niets kunnen leren. Ten tweede een uitleg dat de waarheid die in de betekenis van woorden ligt besloten, in mensen woont en dat die waarheid Christus is. Ten slotte een betoog over de geringe waarde van gesproken woorden in het onderwijs als de werking van de innerlijke waarheid die Christus is, niet aan het woord komt.
De magistro / Augustinus ; vert. en van comm. voorzien door Gerard Wijdeveld. - Amsterdam, Paris, 1938.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 59
AncientCW ; 9
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 11
DeutscheA ; 5F=10
BA-Oeuvres ; 6
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 3/2
ObrasSA ; 3
CCSL ; 29
CSEL ; 77
79 0 Max. De Maximianistis contra Donatistas liber unus (deperditus) Over de maximianisten tegen de donatisten.
-Antidonatistisch-
80 428 c. Max. Contra Maximinum Arrianum
Reactie op Maximinus, twee boeken.
-Antiariaans-
Aansluiting op de thema's van nr 22 conl.Max. Augustinus kan nu ingaan op wat door de ariaanse bisschop aan de orde is gesteld, en tevens aantonen dat Maximinus de argumenten van Augustinus niet heeft kunnen weerleggen tijdens het dispuut
~ ~
WorksSA ; 1/18
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 48
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 12/2
ObrasSA ; 38
CCSL ;
CSEL ;
81 394 mend.

De mendacio liber unus

De leugen.
-Moraaltheologie-
Twee vragen: 1. Wat is een leugen? 2. Wanneer is het toegestaan te liegen? Er worden acht soorten leugens onderscheiden. Het werk eindigt met een verantwoording waarom nooit mag worden gelogen

Zie : De Stad Gods: maandblad van de zr Augustinessen van St. Monica. - jrg 19 (1952-1953). - passim. 

Liegen en leugens  [De mendacio & Contra mendacium] / Aurelius Augustinus ; vertaald en toegelicht door Vincent Hunink, ingeleid door Paul van Geest . - Budel : Damon, 2010. - 173 p. ; 21 cm.  – ISBN : 978-90-5573-9813
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 16
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 2
AOpera-Werke ; 50
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 2
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/2
ObrasSA ; 12, 12bis
CCL ;
CSEL ; 41

82 420 c. mend.

Contra mendacium liber unus

Tegen de leugen.
-Moraaltheologie-
Reactie op vragen van Consentius over hoe de leugen mag worden gebruikt om geheime priscillianen te ontmaskeren, die zich als katholieken voordoen. Soms kan het omwille van het tijdelijke of eeuwige heil noodzakelijk zijn om niet de waarheid te zeggen. Inzake het geloof mag nooit worden gelogen en moet men zich tegenover ketters verdedigen.

Liegen en leugens  [De mendacio & Contra mendacium] / Aurelius Augustinus ; vertaald en toegelicht door Vincent Hunink, ingeleid door Paul van Geest . - Budel : Damon, 2010. - 173 p. ; 21 cm.  – ISBN : 978-90-5573-9813
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 16
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 2
AOpera-Werke ; 50
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 2
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/2
ObrasSA ; 12, 12bis
CCL ;
CSEL ; 41

83 388 mor.

De moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manicheorum libri duo

De levenswijze van de katholieke kerk en over die van de manicheeërs, twee boeken.
-Antimaniche?sch-
In boek 1 een uiteenzetting van de moraliteit in de kerk: alles wordt op het hoogste goed betrokken. Het hoogste goed voor de mens is God, zoals het hoogste goed van het lichaam de ziel is, omdat het lichaam daarvan leven, kracht en schoonheid ontvangt. Van God kan bovendien worden gezegd dat een mens niet bang hoeft te zijn Hem te verliezen. Wie gelukkig wil worden, tracht het hoogste goed zo te beminnen en te bezitten dat men geen angst heeft het te verliezen. Het beminnen en het bezitten maken genieten mogelijk. Men moet met de hoogste liefde naar Gods genot streven. Daartoe worden verschillende passages uit Oude en Nieuwe Testament aangehaald en toegelicht. Vervolgens worden de vier deugden toegelicht, waarmee de liefde op verschillende manieren wordt versterkt: matigheid, sterkte, rechtvaardigheid en voorzichtigheid. De matigheid heeft tot taak de hartstochten tot rust te brengen. De sterkte dient om de dingen die de ziel van God afhouden, te durven prijsgeven, in het bijzonder het aardse lichaam, niet uit geringschatting voor het lichamelijke, maar uit verlangen naar het verheerlijkte lichaam van de verrijzenis. De rechtvaardigheid helpt iemand God van harte te beminnen. De voorzichtigheid leert te onderscheiden wat moet worden nagestreefd en wat vermeden.
De liefde tot God is niet te scheiden van die tot de naaste en die tot zichzelf. Zij sluiten elkaar niet uit maar in. De liefde tot de mens omvat twee niveaus: de barmhartigheid jegens het lichaam en de barmhartigheid jegens de ziel. Beide worden uitgewerkt.
In boek 2 aandacht voor de manicheïsche opvattingen over de oorsprong en de aard van het kwaad. In tegenstelling tot de manicheeërs beargumenteert Augustinus het inzicht dat niet de mond, niet de handen, noch de schoot oorzaak van het kwaad zijn. Hierna beschrijving van en kritiek op de ascetische mysteriepraktijken van de manicheïsche volmaakten.

God zoeken met de zinnen? De leefwijze van de kerk en de leefwijze van de manicheeërs [De moribus ecclesiae et de moribus manichaeorum] / Aurelius Augustinus ; ingeleid, vert., en van aant. voorzien door Elly Houtsma, Marijke Nota-Renders en Hans van Reisen; m.m.v. Hugo De Lil. - Budel: Damon, 2008. - 147 p. - ISBN: 978-90-5573-8533 3 .

Gedeelten uit De moribus ecclesiae van St. Augustinus / vert. door de augustinessen van St.Monica. - Amsterdam, 1974.
~ ~
WorksSA ; 1/19
FathersChurch ; 56
AncientCW ;
NicenePNF ; 4 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf104.toc.html
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 25
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 1
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 13/1
ObrasSA ; 4
CCL ;
CSEL ; 90

84 387 mus. De musica libri sex
De dichtkunst, zes boeken.
-Exegese-
Dit is het enige onomstreden en voltooide werk van Augustinus over een ars (vgl nr 63 gramm). Het boek gaat over maatvoeten en versvormen. Verslag in dialoogvorm tussen een leraar en een leerling. De eerste vijf boeken zijn ontstaan tijdens de laatste periode van Augustinus' verblijf in de buurt van Rome. In deze boeken worden voornamelijk klassieke auteurs als auctoritates aangehaald. Het zesde is geschreven in Thagaste. Daarin staan vooral verwijzingen naar de Heilige Schrift. In dit laatste boek ook aandacht voor getallensymboliek.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 4
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 2F
BA-Oeuvres ; 7
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 3/2
ObrasSA ; 39
CCSL ;
CSEL ;
85 399 nat. b.

De natura boni liber unus

De natuur van het goede.
-Antimanicheïsch-
Tegen manicheïsche opvattingen in het algemeen. De natuur van God als het hoogste goed is onveranderlijk. Verder een uiteenzetting dat alle naturen geestelijk of lichamelijk zijn en dat elke natuur goed is. Daarin een afzonderlijke beschouwing over de vraag naar de oorzaak van het kwade

~ ~
WorksSA ; 1/19
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 4 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf104.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 22
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 1
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 13/1
ObrasSA ; 3
CCL ;
CSEL ; 25/2

86 413 nat. et gr.

De natura et gratia liber unus

Natuur en genade.
-Antipelagiaans-
Geschreven aan Timasius en Jacobus en gericht tegen de opvattingen van Pelagius, waarin deze de menselijke natuur verdedigt in haar concurrentie met de goddelijke genade. Verdediging van de opvatting dat de rol van de goddelijke genade niet tegenover de menselijke natuur mag worden geplaatst, maar als een middel moet worden beschouwd waardoor de menselijke natuur wordt bevrijd en bestuurd.

Vier antipelagiaanse geschriften / Aurelius Augustinus ; vertaling [uit het Latijn] Izak Wisse en Raf Debaene ; ingeleid door Anthony Dupont en Mathijs Lamberigts. - Kampen : Klement, 2014, ISBN: 978-90-8687-125-4. [Kalmthout] : Pelckmans, 2014, ISBN: 978-90-289-7558-3.- 414 p. ; 23 cm.

~ ~
WorksSA ; 1/23 (also: Selected writings on grace and Pelagianism)
FathersChurch ; 86
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 1
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 21
OeuvresComplètesSA ; 17
NBA-Opere ; 17/1
ObrasSA ; 6
CCSL ;
CSEL ; 60

87 0 c. n. Don. Contra nescio quem Donatistam liber unus
(deperditus)
Tegen een onbekende donatist.
-
Antidonatistisch-
88 419 nupt. et conc.

De nuptiis et concupiscentia ad Valerium libri duo

Huwelijk en begeerte, twee boeken.
-Antipelagiaans-
Dit werk is geschreven voor Valerius. Boek 1 gaat in op het aan Augustinus gerichte verwijt dat zijn visie op de erfzonde tevens een veroordeling van het huwelijk zou inhouden. In het huwelijk kan voor de vleselijke begeerte, als lust opgevat, geen goede functie zijn weggelegd. Toch is Augustinus ervan overtuigd dat het kwaad van de vleselijke begeerte het goede van een huwelijk niet kan vernietigen. Boek 2 bevat een stellingname tegen anonieme uittreksels uit een geschrift van Julianus van Aeclanum aan Turbantius, waarin Julianus op Augustinus' eerste boek had gereageerd. Augustinus wordt daarin verweten het vrije wilsbesluit van een mens te ontkennen, het goede van het huwelijk te verloochenen, pasgeborenen als beeld van de duivel in plaats van als beeld van God te beschouwen en de natuur als een kwaad te zien.

~ ~
WorksSA ; 1/24
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 3
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 23
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 7/1 = 18
ObrasSA ; 35
CCSL ;
CSEL ; 42

89 422 Dulc. qu. De octo Dulcitii quaestionibus liber unus
Acht vraagstukken van Dulcitius.
-Exegese-
De acht kwesties betreffen de volgende onderwerpen: 1. Blijven gedoopte zondaars uit de hel? 2. Mag men voor zichzelf aan doden offeren? 3. Wat is het verband tussen het laatste oordeel en de wederkomst van de Heer? 4. Wat behelst de zegen aan de kinderen van de rechtvaardigen zoals beloofd in de psalmen? 5. Hoe werd David naar Gods hart uitverkoren? 6. Werd Samuël werkelijk door een python uit de onderwereld weggeroepen? 7. Hoe ontliep Sara de verkrachting van Abimelech en de farao? 8. Was de Geest Gods die over de wateren zweefde tijdens de dagen van de schepping, de Heilige Geest?
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 16
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 10
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 6/2
ObrasSA ; 40
CCSL ; 44A
CSEL ;
90 419 qu. uet. t. De octo quaestionibus ex ueteri testamento
Acht vraagstukken over het Oude Testament.
-Exegese-
In feite tien kwesties over enkele aspecten van de rechtvaardigheid in het algemeen
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ; 10/3
ObrasSA ; 27
CCSL ; 33
CSEL ;
91 400 op. mon.

De opere monachorum

Het werk van monniken.
-Moraaltheologie-
Moeten monniken handwerk verrichten of mogen zij leven van de gaven van de gemeenschap? De opvattingen van Paulus hierover (2 Tes 3,10) worden vergeleken met die van Jezus (Mt 6,26).

Het werk van monniken / Augustinus ; vert. door Laurens Baas en Vincent Hunink; ingel. door Paul van Geest. - Zoetermeer: Boekencentrum, 2002. - ISBN: 90-211-6125-7
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 16
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 11
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 3
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/2
ObrasSA ; 12, 12bis
CCSL ;
CSEL ; 41

92 386 ord.

De ordine libri duo

De orde, twee boeken.
-Filosofie-
Het werk is opgedragen aan Zenobius. Verslag van twee gesprekken tussen Augustinus, Licentius en Trygetius. Hoofdvraag is hoe de wereldorde met God samenhangt. Daarnaast discussie over de verhouding tussen de zintuiglijke waarneming en de verstandelijke kennis; de verhouding tussen gezag en geweten; de plaats van het geheugen; het wezen van de schoonheid; de functie van de rede in de cultuur en over de noodzaak van morele oefening en wetenschappelijke vorming.

De orde [De ordine] / vert. en ingel. door Cornelis Verhoeven. - Budel: Damon, 2000. - ISBN: 90-5573-159-5. -126 p. hb.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 5
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 6
BA-Oeuvres ; 4=4/2
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 3/1
ObrasSA ; 1bis
CCSL ; 29
CSEL ; 63

93 415 orig. an. De origine animae (= Ep. 166) De oorsprong van de ziel.
-Antipelagiaans-
Brief aan Hieronymus over de vraag naar de oorsprong van de ziel, en hoe deze zich bij mensen die geboren gaan worden, verhoudt tot de kracht van de erfzonde. Augustinus acht de erfzonde zo groot dat wie niet in het doopsel herboren is in Christus, zonder twijfel wordt veroordeeld. = Brief 166.
~ ~
WorksSA ; 2/3
FathersChurch ; 30
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
NBA-Opere ; 22
OeuvresComplètesSA ; 2
ObrasSA ; 11A
CCSL ;
CSEL ; 44
94 0 c. p. Don. Contra partem Donatii libri duo (deperditus) Tegen de partij van Donatus.
-Antidonatistisch-
95 417 pat.

De patientia

De lijdzaamheid.
-
Moraaltheologie-
Onderzoek naar onderscheid tussen echte en onechte lijdzaamheid. Met de ware lijdzaamheid wordt uit liefde tot God het kwaad verduurd voor het eeuwige leven. De kracht van de lijdzaamheid kan echter niet aan eigen verdienste, maar slechts aan Gods genade worden toegeschreven.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 16
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 6
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 2
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/2
ObrasSA ; 12, 12bis
CCSL ;
CSEL ; 41

96 411 pecc. mer.

De peccatorum meritis et remissione et debaptismo paruulorum ad Marcellinum libri tres

De verdiensten en de vergeving van zonden en over de kinderdoop, drie boeken.
-Antipelagiaans-
In boek 1 weerlegging van de opvatting dat Adam ook gestorven zou zijn als hij niet gezondigd zou hebben, en dat uit diens zonde niets op zijn nageslacht zou zijn overgegaan. De sterfelijkheid van de mens is niet een gevolg van natuurlijke noodzaak maar van de zonde. De doop dient om mensen, ook kinderen, van de gevolgen van de erfzonde te verlossen. In boek 2 de vraag of er mensen op aarde zonder zonde zijn. Deze kwestie wordt op vier manieren uitgewerkt: 1. Kan een mens door Gods genade en de vrij wilskeuze vrij van zonde zijn? 2. Kan een bastaard in dit leven zonder enige zonde zijn? 3. Wat is de reden dat men niet zonder zonde kan zijn? 4. Alleen Christus is zonder zonde. Boek 3 bevat een brief aan de Carthaagse student Marcellinus over de misverstanden rond de verdiensten van de zonden en rond de kinderdoop. In deze kwesties spelen exegetische problemen van Paulus' brieven een belangrijke rol.

Vier antipelagiaanse geschriften / Aurelius Augustinus ; vertaling [uit het Latijn] Izak Wisse en Raf Debaene ; ingeleid door Anthony Dupont en Mathijs Lamberigts. - Kampen : Klement, 2014, ISBN: 978-90-8687-125-4. [Kalmthout] : Pelckmans, 2014, ISBN: 978-90-289-7558-3.- 414 p. ; 23 cm.

~ ~
WorksSA ; 1/23 (also: Selected writings on grace and Pelagianism)
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 1
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 20A
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 17/1
ObrasSA ; 9, 9bis
CCSL ;
CSEL ; 60

97 415 perf. iust.

De perfectione iustitiae hominis liber unus

De volmaaktheid van de rechtvaardigheid.
-Antipelagiaans-
Brief aan de bisschoppen Eutropius en Paulus. Uiteenzetting door middel van vragen en korte antwoorden. De volmaaktheid en de volheid van de rechtvaardigheid kunnen met behulp van de natuurlijke deugden niet zonder genade worden bereikt. Verdere toelichting door schriftuurlijke argumenten waarop de pelagianen zich beroepen, te ontzenuwen en andere ervoor in de plaats te stellen.

~ ~
WorksSA ; 1/23
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 2
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 21
OeuvresComplètesSA ; 17
NBA-Opere ; 17/1
ObrasSA ; 35
CCSL ;
CSEL ; 42

98 387 phil. De philosophia
(deperditus)
De wijsbegeerte.
-Exegese-
Zie nr 63 gramm.
99 428 praed. sanct.

De praedestinatione sanctorum

De voorbestemming der heiligen.
-
Antipelagiaans-
Gericht aan Prosperus en Hilarius als reactie op twee brieven van hen. Het onderwerp is het genadige karakter van de geloofsoorsprong. De genade van het geloof berust op uitverkiezing. Met het oog op de opponenten gaat het vervolgens over de verhouding tussen de genade van het geloof en de goddelijke uitverkiezing, in het bijzonder over de voorbestemming. Nadere toelichting aan de hand van de geschiedenis van de onnozele kinderen. Aan het slot wordt het geheel met schriftuurlijke argumenten verantwoord.

Twee tractaten. Geschreven door den heylighen Oudt-Vader Augustinus / [vert. door ] Dirck Vlack de Ionghe. - Amsterdam: Kloppenburgh, 1621. - p. 1-44. 

Vier antipelagiaanse geschriften / Aurelius Augustinus ; vertaling [uit het Latijn] Izak Wisse en Raf Debaene ; ingeleid door Anthony Dupont en Mathijs Lamberigts. - Kampen : Klement, 2014, ISBN: 978-90-8687-125-4. [Kalmthout] : Pelckmans, 2014, ISBN: 978-90-289-7558-3.- 414 p. ; 23 cm. Harde kaft met leeslint

~ ~
WorksSA ; 1/26 (also: Selected writings on grace and Pelagianism)
FathersChurch ; 86
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 7
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 24
OeuvresComplètesSA ; 16
NBA-Opere ; 20
ObrasSA ; 6
CCSL ;
CSEL ;

100 417 praes. dei De praesentia dei ad Dardanum liber unus (= Ep. 187) De aanwezigheid van God.
-Antipelagiaans-
Brief aan Dardanus tegen de opvattingen van de pelagianen over het verband tussen de tempel en de aanwezigheid van God.
~ ~
WorksSA ; 2/3
FathersChurch ; 30
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 2
NBA-Opere ; 23
ObrasSA ; 11A
CCSL ;
CSEL ; 57
101 415 c. Prisc.

Contra Priscillianistas liber unus

De omgang met priscillianisten en origenisten, aan Orosius, een priester uit Spanje.
-Apologetiek-
Orosius vraagt Augustinus om raad in de omgang met de priscillianisten en origenisten. Het gaat hierbij om volgelingen van de Spanjaard Priscillianus, die een soort ascetisch gnosticisme onderrichtte; en om volgelingen van Origenes. Aan de orde komen het ontstaan van de ziel als schepsel van God; de verhouding tussen Vader, Zoon en Geest; het karakter van het eeuwige vuur voor de duivel en zijn trawanten; en dat van de heerschappij van de Zoon aan het einde der tijden.

~ ~
WorksSA ; 1/18
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 50
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ; 12/1
ObrasSA ; 38
CCSL ; 49
CSEL ;

102 0 prob. et test. Probationum et testimoniorum contra Donatistas liber unus (deperditus)
Bewijsvoeringen en getuigenissen tegen de donatisten.
-Antidonatistisch-
103 394 ps.c. Don.

Psalmus contra partem Donati

Psalm tegen de donatisten.
-Antidonatistisch-
Een Abecedarium. Een strijdschrift in de vorm van een gedicht met twaalfregelige strofen en een keervers, waarin gespot wordt met verschillende opvattingen van de donatisten. De beginletters van de afzonderlijke strofen vormen het Latijnse alfabet (I=J, U=V, zonder WYZ: in totaal 20 strofen).

Psalm tegen de donatisten [Psalmus contra partem Donati] / Aurelius Augustinus ; bezorgd, vertaald en toegelicht door Vincent Hunink. - Budel: Damon, 2005. - 94 p. ISBN: 90-5573-640-6. Latijn-Nederlands. -
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 28
OeuvresComplètesSA ; 15
NBA-Opere ; 15/1
ObrasSA ; 32
CCSL ;
CSEL ; 51

104 380 pulch. De pulchro et apto
(deperditus)
Schoonheid en harmonie.
-Exegese-
De inhoud van dit niet meer bewaarde werk beschrijft Augustinus in conf 4,24. De schoonheid wordt als het wezenlijkste van de stoffelijke dingen gezien; de harmonie als wezenlijkste van de geestelijke dingen. Bij de geestelijke dingen geldt een onderscheid tussen deugdzame en ondeugdzame dingen. De deugdzame staan in verband met eenheid en verder met het redelijke verstand, de waarheid en het hoogste goed. Ondeugdzame dingen staan in verband met verdeeldheid en verder met het onredelijke leven en het kwaad.
105 397 qu. eu.

Quaestiones euangeliorum libri duo

Vraagstukken bij de evangeliën, twee boeken.
-Exegese-
In eerste boek 47 uitlegkundige problemen uit het Matteüsevangelie; in het tweede boek 51 kwesties uit het Lucasevangelie. In het voorwoord een overzicht van de onderwerpen.

~ ~
WorksSA ; I/15-16
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 10/2
ObrasSA ; 18bis
CCSL ; 44B
CSEL ;

106 408 qu. c. pag. Quaestiones expositae contra paganos numero sex (= Ep. 102)
Zes vraagstukken uiteengezet tegen de heidenen.
-Exegese-
In kwestie 1 staat de verrijzenis centraal. Kwestie 2 over het tijdvak van de christelijke godsdienst. Kwestie 3 is een verklaring over verschillende soorten offers. In kwestie 4 uitleg van Mt 7,2. Kwestie 5 korte uitleg van verschillende passages uit Spreuken over wat Salomo zegt met betrekking tot de Zoon van God. Kwestie 6 bevat een uitleg van de profeet Jona in de buik van de walvis
~ ~
WorksSA ; 2/2
FathersChurch ; 18
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 2
NBA-Opere ; 21/2
ObrasSA ; 8
CCSL ;
CSEL ; 34/2
107 0 qu. Mt.

Quaestiones XVII in Matthaeum liber unus
qu.Mt.

Zeventien vraagstukken over het evangelie volgens Matteüs.
-Exegese-
De kwesties gaan over Mt 2,16; 10,27; 10,34-36; 8,1-3; 8,20; 8,22; 10,14; 10,16; 11,25; 12,1-8; 13,25-30; 13,36-45; 13,26-30; 13,45-46; 13,15; 13,34; 13,51-52; 13,55-56.

~ ~
WorksSA ; I/15-16
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 10/2
ObrasSA ; 18bis
CCSL ; 44B
CSEL ;

108 419 qu. Quaestionum libri septem (= quaestionum in heptateuchum libri septem) Vraagstukken bij de heptateuch, in zeven boeken.
-Exegese-
Exegetische vraagstukken over de eerste zeven boeken van de bijbel. In tegenstelling tot 077 loc. gaat de aandacht hier uit naar de inhoud en de betekenis van de teksten.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 4
NBA-Opere ; 11/2
ObrasSA ; 28
CCSL ; 33
CSEL ; 28/2
109 397 reg. 1
reg. 2
reg. 3

Regula 1 (= Obiurgatio) (= Ep. 211)
Regula 2 (= Ordo monasterii = regula secunda)
Regula 3 (= Praeceptum = regula ad seruos Dei)

Leefregel voor de dienaren van God.
-
Moraaltheologie-
Samenvatting van mondelinge conferenties voor de leden van de religieuze leefgemeenschap over de inrichting en praktijk van het gemeenschapsleven.

De regel van Augustinus / ingeleid door Kees Fens ; vertaald door Vincent Hunink. - Amsterdam : Athenaeum, 2005. - 61 p. - ISBN : 90-253-0212-2.-

Regel voor de gemeenschap
/ Augustinus ; vert. en commentaar door Tarsicius Jan van Bavel. - Kampen: Kok, 1991. - ISBN: 90-242-6152-X
Tekst van de Regel online in Latijn en Nederlands:
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 7/2 (= Praeceptum) ; 23 (= Obiurgatio = Ep. 211)
ObrasSA ; 40
CCSL ;
CSEL ; 57 (Obiurgatio = Ep. 211)

110 387 rhet. De rethorica
De welsprekendheid.
-
Leerboek-
Onvoltooid gebleven werk dat deel uitmaakte van de reeks disciplinarum libri waarin Augustinus zich had voorgenomen de afzonderlijke artes uit te werken.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ; 36
ObrasSA ;
CCSL ;
CSEL ;
111 426 retr.

Retractationum libri duo

Nalezingen, twee boeken.
- Autobiografie-
Een overzicht van Augustinus' afzonderlijke werken. Niet volledig, vaak een korte schets over aanleiding en historische achtergrond en kanttekeningen bij passages, waarover Augustinus in de loop van jaren anders is gaan denken. In boek 1 de werken die geschreven zijn toen Augustinus nog geen bisschop was. In boek 2 de werken uit zijn bisschopsperiode.

~ ~
WorksSA ; 1/02
FathersChurch ; 60
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 14
BA-Oeuvres ; 12
OeuvresComplètesSA ; 1
NBA-Opere ; 2
ObrasSA ; 40
CCSL ; 57
CSEL ; 36

112 401 uirg.

De sancta uirginitate / De sancta virginitate

De godgewijde maagdelijkheid.
-Moraaltheologie-
In dit werk een uiteenzetting over de waarde van de godgewijde maagdelijkheid in vergelijking met de waarde van het huwelijk. Het geschrift sluit dan ook aan bij nr 14 b.coniug.
In het eerste gedeelte (1-30) een aanprijzing van de maagdelijkheid. Die wordt toegelicht met behulp van Maria in de heilsgeschiedenis (vgl. Lc 1,34). Het wezenlijke van maagdelijk leven vormt de vrijwillige liefde voor de ene en ware God vanuit een openlijk afgelegde gelofte. De maagdelijkheid wordt naar het lichaam volbracht, maar is als geestelijke daad van belang. De maagdelijkheid is een voorafschaduwing van het eeuwige leven, omdat de ongehuwde zich meer dan de gehuwde onverdeeld en volledig op God kan richten. Het goede van het huwelijk en dat van de maagdelijkheid mogen echter niet tegen elkaar worden uitgespeeld, al is de maagdelijkheid wel een hoger goed (vgl. 1 Kor 7,25-38) vanwege de nadrukkelijker gerichtheid op het leven bij God door de gemeenschappelijke lofprijzing.
Na de uitleg van de karakteristieken van de maagdelijkheid een vermanend gedeelte (31-57). Daarin aandacht voor de manier waarop het verheven karakter van de maagdelijkheid met nederigheid en zonder afgunst in praktijk moet worden gebracht. Vervolgens uitvoerige schriftuurlijke toelichtingen van de aansporing tot nederigheid. De oorsprong van de nederigheid ligt in de liefde. Het belang van de nederigheid wordt duidelijk als men zich bewust is van de broosheid van de heiligheid. Wie beseft hoe gemakkelijk de maagdelijkheid kan worden geschonden, zal het onderhouden ervan niet als eigen verdienste beschouwen maar als gave van God. De nederigheid van een maagd bestaat tenslotte door het feit dat de maagdelijkheid als zodanig weliswaar een hoog goed, maar niet het hoogste goed is (vgl. Mt 19,21). De nederigheid kan mensen er ook van weerhouden te speculeren over de verschillende gevolgen van de diverse levensstaten.

De maagdelijkheid / Augustinus ; vert. en ingel. door Anne-Marijke Silvius-Janssen. - Brugge: Tabor, 1988. - ISBN: 90-6597-004-5.
~ ~
WorksSA ; 1/9
FathersChurch ; 27
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 4
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 3
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 7/1
ObrasSA ; 12, 12bis
CCSL ;
CSEL ; 41

113 399 c. sec.

Contra Secundinum Manicheum liber unus

Weerwoord aan de manicheeër Secundinus.
-Anitmanicheïsch-
Dit werk wordt door Augustinus zelf als het beste beschouwd van wat hij in verband met de manicheeërs heeft gepubliceerd. Een verantwoording van het verlaten van de manicheeërs, en van de overgang naar het katholieke geloof.

~ ~
WorksSA ; 1/19
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 22
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 17
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ; 13/2
ObrasSA ; 30
CCL ;
CSEL ; 25/2

114 415 sent. Iac. De sententia Iacobi (= Ep. 167) Brief 167 aan Hieronymus over de betekenis van Jak 2,10.
-Antipelagiaans-
~ ~
WorksSA ; 2/3
FathersChurch ; 30
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 2
NBA-Opere ; 22
ObrasSA ; 11A
CCSL ;
CSEL ; 44
115 418 s. Caes. eccl. Sermo ad Caesariensis ecclesiae plebem
Preek tot de kerkgangers in Caesarea.
-
Antidonatistisch-
Preek gehouden bij gelegenheid van de ontmoeting met de donatistische bisschop Emeritus en een daarmee in verband staand bezoek aan Caesarea in Mauretanië.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 32
OeuvresComplètesSA ; 13
NBA-Opere ; 16/2
ObrasSA ; 33
CCSL ;
CSEL ; 53
116 394 s. dom. m.

De sermone Domini in monte libri duo

De bergrede, twee boeken.
-Exegese-
In boek 1 een uitleg van Mt 5,1-48 over barmhartigheid; in boek 2 uitleg van Mt 6,1-7,28 over reiniging van het hart. In de bergrede van Jezus ziet Augustinus een korte samenvatting van de richtlijnen voor een volmaakt christelijk leven.

Het huis op de rots: verhandeling over de bergrede / Aurelius Augustinus ; vert. en ingel. door Leo Wenneker en Hans van Reisen. - Budel: Damon, 2012 (4de dr). - ISBN: 978-90-5573-579-2. - 232 p. ; 23 cm.
~ ~
WorksSA ; I/15-16
FathersChurch ; 11
AncientCW ; 5
NicenePNF ; 6 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf106.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 10/2
ObrasSA ; 12, 12bis
CCSL ; 35
CSEL ;

117 418 c. s. Arrian.

Contra sermonem Arrianorum liber unus

Tegen een preek van de arianen.
-Antiariaans-
Geschrift waarin punt voor punt een anonieme preek uit ariaanse kring wordt behandeld en weerlegd.

~ ~
WorksSA ; 1/18
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 48
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ; 12/2
ObrasSA ; 38
CCL ; 87A
CSEL ; 92

118 0 s.

Sermones

Preken
-Exegese-
Hoewel de preken als geheel hier zijn gerangschikt onder de niet te dateren werken, is van vele preken een globale datering bekend. Het Augustijns Instituut beschikt over een inhoudelijke samenvatting van elke preek afzonderlijk. De mauristen hebben voor hun uitgave het overvloedige materiaal geschift en gerangschikt volgens een nieuw nummersysteem. In PL 39, 2421-2440 zijn overzichten afgedrukt van de manier waarop de oude en nieuwe nummering zich tot elkaar verhouden. De mauristen hebben de preken geordend in verschillende groepen. De preken over teksten van het Oude Testament zijn te vinden onder de nummers 1-50; die over teksten van het Nieuwe Testament onder 51-183. De preken over de grote liturgische feesten onder 184-272. Preken over heiligen onder 273-340 en die over verschillende andere onderwerpen onder 341-363. Onder de nummers 364-396 zijn preken gerangschikt, waarvan volgens de mauristen de tekst niet onbetwist van Augustinus zelf afkomstig is. Deze laatste groep laat zich weer onderverdelen in preken over teksten uit de Schrift (364-368), voor de grote liturgische feestdagen (369-378 + 395), over verschillende heiligen (379-383 + 394) en over verschillende andere onderwerpen (384-393 + 396). De indelingscriteria zijn niet waterdicht. Er zijn preken over een bijbeltekst, waarvan de liturgische datum bekend is; er zijn paaspreken die over één bepaalde tekst uit het evangelie handelen, etc. Sinds de uitgave van de mauristen zijn in de afgelopen eeuwen in verschillende bibliotheken en door verschillende personen preken van Augustinus teruggevonden en gepubliceerd. Deze preken zijn in eerste instantie onder de naam van de betreffende bibliotheek of publicist genummerd, bijvoorbeeld s.Frangipane 8. Enkele decennia geleden is Cyrille Lambot begonnen deze afzonderlijke reeksen onder te brengen in het nummersysteem van de mauristen door aan de nummers letters toe te voegen. De preek s.Frangipane 8 kreeg bijvoorbeeld toen het nummer 293B. Dit werk is door Pierre-Patrick Verbraken voortgezet en gepubliceerd in Études critiques sur les sermons authentiques de saint Augustin (= Instrumenta Patristica 12), 's-Gravenhage / Steenbrugge 1976 en in: "Mise à jour du Fichier signalétique des Sermons de saint Augustin" in: Marc Van Uytfange / Roland Demeulenaere, Aevum inter utrumque (= Instrumenta Patristica 23), 's-Gravenhage / Steenbrugge 1991, 484-490. Voor overzicht van de sermones uitgegeven door François Dolbeau (ed), Augustin d'Hippone: Vingt-six Sermons au Peuple d'Afrique (= Collection des Études Augustiniennes Série Antiquité 147), Paris 1996. Voor het laatst uitgebracht vademecum zie Hubertus Drobner, Augustinus von Hippo: Sermones ad populum (= Supplements to Vigiliae Christianae 49), Leiden / Boston / Köln 2000.

Voor een overzicht  van Nederlandse vertalingen per Sermo zie: AIE - Sermones in Nederlandse vertalingen (Word doc. jan. 2016)

Belangrijkste bundels:

De Schatkamer van het geloof: Preken over teksten uit het Oude Testament [Sermones de scripturis 1-50] / Aurelius Augustinus ; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Joost van Neer, Martijn Schrama OSA en Anke Tigchelaar. 824 p. ISBN 978 94 6036 067 1 HB  (juni 2013)

Van aangezicht tot aangezicht: Preken over teksten uit het evangelie volgens Matteüs [sermones de scripturis 51-94] / Aurelius Augustinus; vertaald en van aantekeningen voorzien door Joost van Neer, Martijn Schrama en Anke Tigchelaar; ingeleid door Joost van Neer. - Budel: Damon, 2010 (2de herz. dr). - ISBN: 978-94-6036-181-4.- (1ste dr: Amsterdam: Ambo-Anthos, november 2004. - 676 p. - ISBN: 90-263-1890-1)

Als korrels tussen kaf : Preken over teksten uit het Marcus- en het Lucasevangelie [Sermones de scripturis 94A-116 + 367] / Aurelius Augustinus ; vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Joke Gehlen-Springorum, Vincent Hunink, Hans van Reisen en Annemarie Six-Wienen. -Amsterdam : Ambo, 2002. ISBN: 90-263-1745-x. Herdruk Damon: 2007. ISBN: 978-90-5573-816-8

De weg komt naar u toe : Preken over teksten uit het Johannesevangelie [Sermones de scripturis 117-147A + 368] / Aurelius Augustinus ; vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Joke Gehlen ? Springorum, Vincent Hunink, Hans van Reisen en Annemarie Six-Wienen. Budel: Damon, 2007.  ISBN : 978-90-5573-767-3. 384 p. hb.

Wijsheid van leerlingen. Preken over teksten uit de Handelingen van de Apostelen [Sermones de scripturis] (148-150) / Aurelius Augustinus ; bezorgd, vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Joke Gehlen-Springorum, Vincent Hunink, Hans van Reisen, Annemarie Six-Wienen. 128 p. - 21 cm.  ISBN : 978-90-5573-819-9. - hb. Paralleltekst Latijn -Nederlands.

Leven in hoop. [Sermones de scripturis 151-162B] / Aurelius Augustinus; ingeleid, vertaald en van aant. voorzien door Gehlen-Springorum, Vincent Hunink, Six-Wienen en Hans van Reisen. Budel: Damon, 2011. 254 p. ISBN: 978-94-6036025-1.

Geloof is het begin [sermones de scripturis 162C-183] / Aurelius Augustinus; ingeleid, vertaald en van aant. voorzien door Gehlen-Springorum, Vincent Hunink, Six-Wienen en Hans van Reisen. Budel: Damon, 2013. 288 p. ISBN: 978-94-6036149-4. 

De goede geur van Christus, Preken over heiligen : [Sermones de sanctis 273-299C] / Augustinus ; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Arie Akkermans, Elisabeth van Ketwich Verschuur en Hans van Reisen. - Budel : Damon, 2010. - 384 p. -  ISBN: 9789055739844.

Stratenmakers en brugwachters: preken over heiligen 2 [sermones de sanctis 299D-335M] / Aurelius Augustinus ; vertaald door Arie Akkermans, Elisabeth van Ketwich Verschuur, Hans van Reisen. - Budel: Damon, maart 2014. ISBN: 9789460361685 .


Bloemlezingen 
Als licht in het hart: Preken voor het liturgisch jaar (1) / Aurelius Augustinus ; vertaald door Joost van Neer, Martijn Schrama OSA, Anke Tigchelaar en Paul Wammes; ingeleid en van aantekeningen voorzien door Martijn Schrama o.s.a. - Baarn: Ambo, 1996. - ISBN : 90-263-1390-x. - Bevat preken: Kersttijd : Sermo 189, 191, 195, 196, 196A ; Openbaring van de Heer : Sermo 201, 202, 203, 204A, 205, 375 ; Veertigdagentijd : Sermo 208, 210, 211, 216, 27 ; Goede Vrijdag : Sermo 218, 218B ; Paastijd : Sermo 219, 222, 223A, 223B, 223D,223E, 223F, 223G, 226, 229B, 229F, 229J, 229O, 229P, 235, 237, 239, 242A, 243,245, 246, 247, 250, 251, 252, 253, 256, 259, 260D, 260E ; Hemelvaartsdag : Sermo 263, 263A, 265A, 265B, 265D, 265F, 377, 395 ; Pinksteren : Sermo 266, 267, 272, 378 

Als lopend vuur: Preken voor het liturgisch jaar (2)
/ Aurelius Augustinus ; vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Richard van Zaalen o.f.m., Hans van Reisen en Sander van der Meijs. -Amsterdam: Ambo, 2001. ? ISBN : 90-263-1689-5. - Bevat preken: Sermo 198, 223C, 223H, 223I, 223J, 223K, 228A, 228B, 229, 229C, 229G,229I, 229K, 229M, 236, 236A, 238, 248, 249, 252A, 255A, 257, 260, 260A, 260B, 60C, 262, 272A, 369, 370, 371, 372, 373, 374, 375A, 375C, 376(A) ; De utilitate ieiunii [= over het belang van het vasten]


Carthaagse preken / Augustinus ; vert. door Gerard Wijdeveld. - Baarn: Ambo, 1988. - ISBN: 90-263-0865-5 . - Bevat preken: Sermo 19, 23, 29, 105, 131, 150, 255, 261, 279, 285, 288, 299D, 311, 343, 357.

Twintig preken van Aurelius Augustinus / vert. door Gerard Wijdeveld. - Amsterdam: van Gennep, Dagblad Trouw 2008. - ISBN : 978-90-55-15909-3 pb = herdruk van Ambo, 1986. - ISBN: 90-263-0759-4 pb. - Bevat preken : Sermo 9, 53, 58, 60, 97, 184, 199, 213, 224, 229A, 229H, 254, 265, 268, 286, 291, 300, 305, 339, De excidio urbis Romae. -

Luisteren naar Sint Augustinus - Preken voor het liturgisch jaar / vert. door Frans Vromen en ingel. door Tarsicius Jan van Bavel. - Brugge: Tabor, 1985. - Bevat preken: Sermo 58, 185, 193, 194, 212, 221 (= s. Guelferbytanus 5), 223, 230, 231, 233, 234, 258, 261, 270. -

Preken voor het volk / Augustinus ; vert. door Christine Mohrmann. - Utrecht, Brussel: Spectrum, 1948. - (Monumenta christiana : bibliotheek van christelijke klassieken; 1/1). - Bevat preken: Sermo 2, 14, 15A, 17, 21, 22, 29, 29A, 29B, 30, 31, 43, 52, 53A, 56, 65, 70, 73, 86, 98, 104, 112A, 114A, 119, 120, 126, 129, 132, 132A, 136, 138, 151, 175, 185, 187, 190, 198, 200, 206, 207, 209, 215, 218C, 223, 225, 229D, 229E, 229L, 229N, 231, 232, 240, 241, 242, 244, 255, 256, 264, 265C, 269, 271, 272, 375B

Preek van de heilige Augustinus op de feestdag van martelaar Cyprianus : (sermo 313G = Erfurt 6) / Augustinus ; vert. door Vincent Hunink . - Nijmegen : Radboud Universiteit Nijmegen, 2009. - 1 p. -  Gelegenheidsuitgave. 

Gods zorg voor de wereld [Sermo de prouidentia Dei] / Aurelius Augustinus; ingel., vert. en van aant. voorzien door Joke Gehlen-Springorum, Vincent Hunink, Hans van Reisen en Annemarie Six-Wienen.- Budel: Damon, dec. 2011. - 32 p. ISBN: 978-94-6036-027-5

~ ~
WorksSA ; 3/1 (= serm. 1-19 ) ; 3/2 (= serm. 20-50) ; 3/3 (= serm. 51-94) ; 3/4 (= serm. 94A-147A) ; 3/5 (= serm. 148-183) ; 3/6 (= serm. 184-229Z) ; 3/7 (= serm. 230-272B) ; 3/8 (= serm. 273-305A) ; 3/9 (= serm. 306-340A) ; 3/10 (= serm.341-400) ; 3/11 (= serm. newly discovered) ;
FathersChurch ; 11 (= serm. 53- 56, 53A, 60, 61, 72, 94, 109, 229, 260A, 346, 375A, 375B, ) ; 38 (= serm. 184-265)
AncientCW ; 15 (= serm. 140, 184 - 204)
NicenePNF ; 6 (= serm. 51-147) zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf106.toc.html ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 6 (= serm. 1-150) ; 7 (= serm. 151-340) ; 8 (= serm. 341-363) ; 10 (= serm. divers)
NBA-Opere ; 29 (= serm. 1-50) ; 30/1 (= serm. 51-85) ; 30/2 (= serm. 86-116) ; 31/1 (= serm. 117-150) ; 31/2 (= serm. 151-183) ; 32/1 (= serm. 184-229V) ; 32/2 (= serm. 230-272B) ; 33 (= serm. 273-340A) ; 34 (= serm. 341-400) ; 35/1 (= serm. Dolbeau 1-29) ; 35/2 (= serm. Dolbeau 21-31)
ObrasSA ; 7, 7bis (= serm. 1-50) ; 10bis (= serm. 51-116) ; 23 (= serm. 117-183), 23bis ; 24 (= serm. 184-272B) ; 25 (= serm. 273-338) ; 26 (= serm. 339-398) CCL ; 41 (= serm. 1-50) ; 41Aa (= serm. 51-70) ; 41Ba (= 151-156) ; 
CCL ; 41 (= serm. 1-50) ; 41Aa (= serm. 51-70) ; 41Ba (= 151-156) ;
CSEL ;

118 399 s.Dolbeau 29 s.prou.

Sermo de prouidentia Dei

Preek over de voorzienigheid van God
ca 399-410
- Exegese-
Preek over Rom 2,3. In deze wanordelijke wereld, in de voor- en tegenspoed van de mensen lijkt geen structuur aanwezig. Daarom beweren ongelovigen dat God niet zou zorgen voor de mensen. Maar Gods oordeel en ordenende hand is overal aanwezig. Hij beloont ieder mens naar zijn daden. Het sterkste bewijs dat de mensheid God wel ter harte gaat, is de menswording van Gods Zoon.

Gods zorg voor de wereld  [Sermo de prouidentia Dei] / Aurelius Augustinus; ingel., vert. en van aant. voorzien door Joke Gehlen-Springorum, Vincent Hunink, Hans van Reisen en Annemarie Six-Wienen.- Budel: Damon, dec. 2011. - 32 p. ISBN: 978-94-6036-027-5 hb. Latijnse tekst zie Gods zorg 

119 396 Simpl.

Ad Simplicianum libri duo

Verschillende vraagstukken van Simplicianus, twee boeken.
-Exegese, Dogmatiek-
Vanuit Milaan legt Simplicianus aan Augustinus enkele belangrijke kwesties voor over genade, vrije wil en predestinatie. Dergelijke thema's werden steeds belangrijker gevonden omdat met grote regelmaat aanzienlijke Romeinse burgers de traditionele maatschappelijk levensloop afbraken om zich te wijden aan het geestelijke leven.
In het boek 1 twee uitlegkundige vragen rond Rom 7,7 en Rom 9,10. In het boek 2 vijf vraagstukken over 1 Reg (= 1 S) 10,10 en 16,14; over 1 Reg 15,11; over 1 Reg 28,7; over 2 Reg (= 2 S) 7,18 en over 3 Reg (= 1 K) 17,20.

Aan Simplicianus, over verschillende kwesties / Aurelius Augustinus ; ingeleid door Paul van Geest; vertaald door Izak Wisse. - Klement, 2013. 150 p. HB. ISBN: 978 90 86871087

~ ~
WorksSA ; 01/12 (also: Selected writings on grace and Pelagianism)
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ; Prolegomena 3
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 10
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 6/2
ObrasSA ; 9, 9bis
CCL ; 44
CSEL ;

120 387 sol.

Soliloqiorum libri duo

Alleenspraken, twee boeken.
-Filosofie-
Verbatim van enkele gesprekken van Augustinus met zichzelf in de figuur van de rede. Na een hymnisch gebed tot God om hulp staat in boek 1 de vraag centraal hoe iemand tot wijsheid komt. De wijsheid wordt niet gekend door de zintuigen maar door het verstand. In het zoeken naar wijsheid zijn drie zaken van belang. Goede ogen, het vermogen om te leren kijken en het vermogen om te leren zien: geloof, hoop en liefde voor de ziel op zoek naar God. Voor de ogen van het verstand bestaan dezelfde problemen om naar de lichtbron te zien, als voor de lichamelijke ogen om naar de zon te zien. Er is echter één verschil: de lichamelijke ogen kunnen zich ongevraagd, tot hun eigen nadeel, naar de zon richten; de ogen van het verstand ontdekken alleen de Bron van het licht als deze zich laat zien. De waarheid is onsterfelijk: als iets waars ten onder gaat, sterft de waarheid niet. Dat betekent dat de waarheid zich in onvergankelijke dingen bevindt.
In boek 2 - binnen het kader van de vraag naar de waarheid - komt de vraag aan de orde naar de onsterfelijkheid van de ziel, omdat de waarheid niet kan bestaan zonder een waarnemer. De waarheid vergaat niet; de ziel dus evenmin. In de vraag naar het kennen van de waarheid wordt uitvoerig gezocht naar het kenmerk van de waarheid. Het ware komt men op het spoor door tevens na te gaan wat onwaar is. Onware dingen bestaan in bedriegelijkheid en leugenachtigheid. Met bedrog wordt bewust onwaarheid beoogd; met een leugen niet. De beantwoording van de vraag naar de onsterfelijkheid van de ziel blijft echter onafgerond en komt opnieuw aan de orde in nr 69 imm. an.

Over het gelukkige leven en Alleenspraken /Augustinus; vert. door J.A. van Lieshout. - Amsterdam: Wereldbibliotheek, 1936 / 1941, 81-192.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ; 5
AncientCW ;
NicenePNF ; 7 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf107.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 7
BA-Oeuvres ; 5
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 3/1
ObrasSA ; 1bis ; 41
CCSL ;
CSEL ; 89

121 427 spec. Speculum
Afspiegeling van de Heilige Schrift.
-Exegese-
Een aaneenschakeling van schriftteksten, hier en daar met woorden van Augustinus met elkaar verbonden. De creativiteit schuilt in de manier waarop de schriftteksten met elkaar in verband worden gebracht.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 5
NBA-Opere ; 10/3
ObrasSA ; 27
CCSL ;
CSEL ; 12
122 412 spir. et litt.

De spiritu et littera

De geest en de letter.
-Antipelagiaans-
Uitvoerige beschouwing over 2 Kor 3,6: De letter doodt, maar de geest maakt levend. Dit geschrift is ontstaan als reactie op een verweer van Marcellinus op Augustinus' De peccatorum meritis et remissione. Een mens is zonder Gods hulp niet tot enig goed in staat omdat de goede daden van een mens voortkomen uit een goede wil. De menselijke wil wordt door Gods genade op het goede afgestemd.

De geest en de letter / Augustinus ; ingel., vert. en geann. door Joost van Neer, Anke Tigchelaar en Izak Wisse. - Kampen: Agora, 2002. - ISBN: 90-289-2995-9. - Latijn-Nederlands. -
~ ~
WorksSA ; 1/23 (also: Selected writings on grace and Pelagianism)
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ; 5 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf105.toc.html 
SA-Gnade ; 1
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 17
NBA-Opere ; 17/1
ObrasSA ; 6
CCSL ;
CSEL ; 60

123 0 symb. cat.

De symbolo ad catechumenos
( = Serm. 398)

Preek over de geloofsbelijdenis voor de catechumenen.
-
Geloofsonderricht-
Pastorale uitleg over de afzonderlijke artikelen van de geloofsbelijdenis.

Augustinus over het Credo / vert. en commentaar door A. Sizoo en G.C. Berkouwer. - Kampen: Kok, 1941, 174-189.
~ ~
WorksSA ; 3/10
FathersChurch ; 27
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 34
ObrasSA ; 39
CCSL ; 46
CSEL ;

124 400 trin.

De trinitate libri quindecim

De drieëne God, in vijftien boeken.
-Dogmatiek-
De arbeid aan dit werk wordt in de loop der jaren verschillende keren onderbroken wegens andere werkzaamheden. Na voltooiing verzonden aan Aurelius, bisschop van Carthago. Augustinus vindt het zelf een moeilijk werk en alleen geschikt voor mensen met een scherp intellect.
Boek 1: Uiteenzetting van het schriftuurlijke getuigenis over de gelijkheid van de drie goddelijke personen van de drieëne God met een verklaring en toelichting van de schriftplaatsen die tegenstrijdig lijken aan dit gelovig inzicht. Boek 2: Nadere toelichting op de gelijkheid van de goddelijke personen met de zending van de Zoon en van de Heilige Geest. Bij de verschillende verschijningen van God is de Gezondene nooit geringer dan de Zender. De drieëne God is in de eigen natuur onveranderlijk, onzichtbaar en overal tegenwoordig. In elke zending of verschijning zijn de goddelijke personen niet van elkaar te scheiden. Boek 3: Nader onderzoek van de godsverschijningen waarvan in het vorige boek sprake was, in het bijzonder de verschijningen met behulp van een engel: wat is daarin de verhouding tussen het beeld en het wezen van God? Boek 4: Uitleg over de zending van de Zoon: waartoe is de Zoon gezonden en hoe is de zending tot vervulling gebracht? Boek 5: Weerlegging van de opvattingen als zou de Zoon substantieel van de Vader verschillen. Boek 6: Exegetische kwesties over 1 Kor 1,24. Christus wordt daar de Kracht en de Wijsheid van God genoemd. De vraag is of de Vader zelf nog Kracht en Wijsheid kan zijn, of dat Hij alleen de Vader van Kracht en Wijsheid is. Boek 7: Uitleg van het vraagstuk over 1 Kor 1,24. De Vader is ook zelf Wijsheid en Kracht Gods zoals de Heilige Geest. Toch bestaan er geen drie wijsheden of krachten. Deze paradox leidt tot een uiteenzetting over het ene wezen en de drie personen in God. Boek 8: Nadere beschouwing over de verhouding tussen Vader, Zoon en Heilige Geest. Niet te zeggen is dat de een groter is dan de ander. Met het begrip van de waarheid, met de kennis van het hoogste goed en met de liefde voor de rechtvaardigheid moet God worden begrepen. De liefde die volgens de Schrift God wordt genoemd, is daarin het belangrijkst. Boek 9: Onderzoek naar de drievuldigheid in de mens als beeld van God. Als eerste mogelijkheid de drieslag geest (mens), kennis (notitia) en liefde (amor). Boek 10: Tweede mogelijkheid voor de drievuldigheid Gods in de menselijke geest: herinnering (memoria), begrip (intelligentia), en wil (voluntas). Boek 11: Schets van de mogelijkheid om de drievuldigheid Gods in het uiterlijk van de mens te ontwaren: lichaam (corpus), aangezicht (forma in acie cernentis), en de wil tot vereniging (intentio voluntatis copulantis). Dit beeld wordt echter minder adequaat bevonden. Boek 12: Verklaring waarom geen enkel menselijk beeld van de goddelijke drievuldigheid volmaakt is. Toelichting met het schriftuurlijk getuigenis van de oerzonde die van geslacht op geslacht wordt overgedragen. Boek 13: Uiteenzetting van hoe de mens als beeld Gods in Christus is hersteld en verlost. Boek 14: Beschouwing over hoe na het herstel door Christus in de mensheid opnieuw het beeld van de drievuldige God kan worden ontwaard. Boek 15: Vaststelling van de ontoereikendheid van elk beeld van de goddelijke Drievuldigheid in een mens. Deze ontoereikendheid wordt toegelicht met een uitleg van 1 Kor 13,13.

Over de Drie-eenheid [ De trinitate] / Augustinus van Hippo ; vertaald en ingeleid door T.J. van Bavel. - Peeters, 2005. - 483 p. - ISBN : 90-429-1584-6. - hb. - Met index op bijbelcitaten en trefwoorden.
~ ~
WorksSA ; 1/5
FathersChurch ; 45
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 15 (= boek 1-7) ; 16 (= boek 8-15)
OeuvresComplètesSA ; 12; 
NBA-Opere ; 4
ObrasSA ; 5; 5bis
CCSL ; 50 (= boek 1-12) ; 50A (= boek 13-15)
CSEL ;

125 389 uera rel. De uera religione liber unus
De ware godsdienst.
-Antimanicheïsch-
Uitvoerig betoog dat men in de ware godsdienst de ene ware God, dat wil zeggen de heilige Drievuldigheid in Vader, Zoon en Geest moet aanbidden en dienen. Verder uitleg hoe de christelijke godsdienst op aarde uitdrukking is van Gods barmhartigheid, en hoe een mens zich door een bepaalde levenshouding geschikt maakt tot deze dienst van God. Gericht tegen manicheïsche opvattingen over de twee naturen in Christus.

Over den waren godsdienst / Augustinus ; vert. door Gerard Wijdeveld. - Amsterdam / Antwerpen: Spieghel / Kompas, 1937
~ ~
WorksSA ; 1/8
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 68
DeutscheA ; 15
BA-Oeuvres ; 8
OeuvresComplètesSA ; 3
NBA-Opere ; 6/1
ObrasSA ; 4
CCSL ; 32
CSEL ; 77/2
126 0 uers. mens.

Uersus in mensa

Tafelversje
- -
Ter vermaning voor de gasten aan tafel om niet te roddelen.

Augustinus de zielzorger: een studie over de praktijk van een kerkvader / Frits van der Meer. - Utrecht / Brussel: Spectrum, 1947. - p. 212
Veel te laat heb ik jou lief gekregen / Tarsicius Jan van Bavel. - Heverlee: Augustijns Historisch Instituut, 1986. - p. 69 (= Possidius, Vita Sancti Augustini 22)
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ; 1A (= Vita Augustini 22)
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ;
ObrasSA ;
CCSL ;
CSEL ;

127 0 uers. Nab. Uersus de s.Nabore
Versje over de heilige Nabor.
-Antidonatistisch-
Achtregelig vers over Nabor, een martelaar, die terugkeerde naar de katholieke kerk en daarom door de donatisten werd vermoord.
~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ;
OeuvresComplètesSA ;
NBA-Opere ;
ObrasSA ;
CCSL ;
CSEL ;
128 413 uid. deo De uidendo deo ad Paulinam liber unus (= Ep. 147)
De aanschouwing van God.
- -
Brief aan Paulina over het geestelijke lichaam na de verrijzenis uit de doden. Bovendien aandacht voor de vraag hoe God kan worden gezien met zo'n lichaam. Augustinus meent dat hij in nr 20 ciu. 22 beter op deze kwestie is ingegaan. = Epistula 147
~ ~
WorksSA ; 2/2
FathersChurch ; 20
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 21
OeuvresComplètesSA ; 2
NBA-Opere ; 22
ObrasSA ; 11A
CCSL ;
CSEL ; 44
129 410 un. bapt. De unico baptismo contra Petilianum ad Constantinum liber unus
De enige doop.
-Antidonatistisch-
Reactie op een boek met dezelfde titel van Petilianus aan Constantius dat door een onbekende donatistische priester aan Augustinus ter hand werd gesteld. Aan de orde is de vraag of het doopsel in ketterse kring mag worden erkend. Augustinus huldigt een milder standpunt dan Cyprianus, eens bisschop van Carthago. Aan het eind een analyse en weerlegging van enkele verdachtmakingen uit petiliaanse en melchiadische kring.

~ ~
WorksSA ;
FathersChurch ;
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 31
OeuvresComplètesSA ; 13
NBA-Opere ; 16/1
ObrasSA ; 33
CCSL ;
CSEL ; 53
130 392 util. cred.

De utilitate credendi liber unus

Het belang van het geloven.
-Antimanicheïsch-
Opgedragen aan een bevriende manicheeër Honoratus, die eerder door Augustinus zelf tot het manicheïsme was overgehaald. In het werk een weerlegging van de manicheïsche opvatting als zou enkel wat met het verstand wordt aangetoond, waar kunnen zijn. Met de rol van het geloof om de waarheid te leren kennen wordt dan de spot gedreven. De inconsistentie bestaat erin dat enerzijds de functie van het geloof door de manicheeërs wordt afgewezen, terwijl anderzijds precies dat geloof wordt verondersteld om zich ontvankelijk te maken voor de goddelijke verlichting tot de waarheid, die slechts met het verstand te schouwen is. Vervolgens analyse en weerlegging van de manicheïsche argumentatie met behulp van passages uit het Oude Testament. Het verstand is van belang voor het begrijpen; maar de auctoritas voor het geloven

Een seer costelyk ende salich boecxken. [Ex officina typographica conventus Leodiensis FF. Minorum Recollectorum , 1636]. Vertaling is <volgens Rynck> toegeschreven aan Matthias Hauzeur, OFM-Recoll. 

~ ~
WorksSA ; 1/8
FathersChurch ; 4
AncientCW ;
NicenePNF ; 3 zie http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf103.toc.html 
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ;
AOpera-Werke ;
DeutscheA ; 12
BA-Oeuvres ; 8
OeuvresComplètesSA ; 14
NBA-Opere ; 6/1
ObrasSA ; 4
CCSL ;
CSEL ; 25/1

131 408 util. ieiun.

De utilitate ieiunii
(= Serm. 400)

Preek over het belang van het vasten.
-
Moraaltheologie-
Waarschijnlijk is deze preek gehouden na Pinksteren als de wekelijkse vastendagen op woensdag en vrijdag weer worden hervat. Het vasten dient om het lichaam te tuchtigen en te heiligen, om waakzaam te worden bij de beoefening van de barmhartigheid en gerechtigheid en bij de dienst aan de ene ware God.

Als lopend vuur: preken voor het liturgisch jaar 2 / Aurelius Augustinus ; vert., ingel. en van aant. voorzien door Richard van Zaalen o.f.m., Hans van Reisen en Sander van der Meijs. - Amsterdam: Ambo, 2002. - ISBN: 90-263-16899-5. -p. 245-259.
~ ~
WorksSA ; 3/10
FathersChurch ; 16
AncientCW ;
NicenePNF ;
SA-Gnade ;
SA-Seelsorger ; 8
AOpera-Werke ;
DeutscheA ;
BA-Oeuvres ; 2
OeuvresComplètesSA ; 12
NBA-Opere ; 34
ObrasSA ; 40
CCSL ; 46
CSEL ;

AL_nr Jaar AL_afk Titel Aard en Beschrijving Vertalingen