Kunt u deze nieuwsbrief niet goed bekijken? Klik dan hier voor de online versie
  Nieuwsbrief   |   Nr 7 Nieuwsbrief Augustijns Instituut   | vrijdag 12 apr. 2013  
Inhoud
  Augustinus' oudste portret
  zaterdag 15 juni Studiedag Augustijns Instituut
  Schatkamer van het geloof
  Levende woorden van Augustinus

Augustinus' oudste portret

Wie is Augustinus? Hoe zag hij eruit? Op portretten wordt veelal zijn functie weergegeven; Augustinus als retor, bisschop of monnik; een functie die door een specifieke houding, karakteristieke attributen en een ondersteunende enscenering wordt verduidelijkt. Maar geven het afgebeelde postuur en gezicht ook informatie over zijn eigen uiterlijk? In de loop der eeuwen heeft Augustinus een 'Europees' uiterlijk gekregen, maar hij is een Noord-Afrikaan, geboren in het plattelandsdorp Thagaste (het huidige Souk-Ahras in Algerije). Zijn vaders familie heeft  waarschijlijk begin derde eeuw het romeins burgerrecht gekregen en zijn moeder is wellicht van Berberse origine. De Berbers behoren tot de oorspronkelijke nomadische bevolking van Noord-Afrika die zich zoals ook de immigranten met de economische en culturele bloei van Afrika ontwikkelen tot Afrikaanse romeinen. Wanneer Augustinus in Milaan zijn goed ontvangen lofrede op de keizer houdt, zien de toehoorders daar een tengere retor staan, van provinciale komaf, die spreekt met een duidelijk Afrikaans accent. Er zijn in Augustinus' kring meer Afrikanen die carrière willen maken in Italië, maar na Augustinus' bekering tot het christelijke geloof keren zij met hem terug naar Afrika. Augustinus heeft last van kortademigheid en voert dit aan als reden voor zijn ontslag als staatsretor in Milaan. Het grootste deel van zijn leven brengt hij door in Hippo Regius (Annaba, Algerije). Hoewel Augustinus zijn hele leven een kwetsbare gezondheid heeft, is hij tot op zijn sterfbed helder van geest, in bezit van een goed gezichtsvermogen en een scherp gehoor. (1) 'Met zijn altijd onbedekt en kaalgeschoren hoofd en donkere birrus [mantel] moet hij er ongeveer hebben uitgezien als een tenger benedictijnerabt zonder ring of borstkruis.' (4) 'Een tengere, eerder kleine man, met breedoplopend aangezicht en een nerveuze indringende blik, met altijd onbedekt en kaalgeschoren hoofd, zonder baard. Augustinus was bij voorkeur gekleed in een donker linnen tuniek met mouwen waarover hij een birrus of mantel droeg, donker van kleur. ... Hij liep nooit blootvoets. Zo leefde en reisde Augustinus in Noord-Afrika; een belangrijk man in de gebruikelijke kleding. Hij deed niets om op te vallen, gaf ook geen verwaarloosde indruk en kwam over als eenvoudig en bescheiden. ... (2) 'Zijn tafel was eenvoudig en sober. Naast peulvruchten en andere groeten kwam er soms ook vlees op tafel vanwege de gasten of ook wel omwille van zwakkere medebroeders. Wijn was echter altijd op tafel. ... Nooit vergat Augustinus de arme mensen. Om hen te ondersteunen putte hij uit dezelfde bron waarvan hij zelf en allen die met hem samenwoonden moesten leven, d.w.z. van de opbrengst van de bezittingen van de kerk of wel de bijdragen van de gelovigen. ... De zorg voor het kerkgebouw en het hele vermogen van de kerk droeg Augustinus op aan clerici die daartoe het meest geschikt waren. Nooit zag men hemzelf met een sleutel of zegelring in de hand.' (3)

Augustinus, door Ko Sarneel Augustinus' oudste portret, een fresco in St. Jan van Lateranen, 6de eeuw
Ko Sarneel, Augustinus
'Sancte Augustine o.p.n [ora pro nobis]'
Olieverf op doek, ca. 1958-1960 Beeldhouwer en schilder Ko Sarneel (1920-2012) ontving in 1949 in Amsterdam de Prix de Rome [zilver] in de categorie vrije schilderkunst. Hij verhuisde eind jaren vijftig naar Limburg en werd docent aan de Jan van Eyck Academie voor beeldende kunst in Maastricht. Zijn bekendheid ontleende hij mede aan zijn recensies als kunstcriticus, zijn invloed aan diverse bestuursfuncties. Sarneel, geboren in Wouw, woonde van 1930 -1945 in Eindhoven. Daar doorliep hij het Augustinianum. Na de oorlog verhuisde hij naar Amsterdam. Dit kleine schilderij is in bezit van de Augustinessen van Sint Monica voor wie hij het ook vervaardigd heeft.

Waarschijnlijk heeft Sarneel zich voor dit portret laten inspireren door het 6de eeuwse Lateraanse fresco van Augustinus en de beschrijvingen van A. Sizoo (1957) en F. van der Meer (1949). 

anoniem, oudst bekende portret van Augustinus, bisschop van Hippo
Fresco, Biblioteca del Laterano (Sancta sanctorum), eind 6de eeuw'Augustinus' oudste portret, een gehavend fresco in een vertrek van het voormalige Lateraan – eens de bibliotheek van Gregorius de Grote – laat een tengere bejaarde man zien in de deftige dracht van de vierde eeuw, gezeten in een grote leunstoel en bezig met zijn boeken. Hij is kortgeknipt en geschoren en draagt over een witte tunica met rode claven [purperen zoom] het witte pallium [ruime mantel] dat één schouder bedekt.' (4) ' De spreker - want kennelijk is hij hier afgebeeld zoals hij tot de gemeente placht te spreken - buigt zich een weinig voorover; de rechterhand steekt hij vooruit met het levendige gebaar van de antieke redenaar. Het meest interesseert ons zijn gelaat: een breed en hoog voorhoofd, de schedel kaal tot halverwege, grijzend haar. Het voorhoofd vertoont enige diepe rimpels. Naar beneden versmalt het gelaat zich sterk, zodat door de machtige schedel de kin smal lijkt. De ogen komen niet bijzonder uit op de muurschildering, maar men krijgt de indruk, dat ze met vriendelijke doordringendheid de hoorders aanzien.'  (5) 
  (1) Meer biografische gegevens zie biografieën online  of biografieën print. Met name: Lancel (2002), Van der Meer (2008), Chadwick (2009). Voor geografische gegevens zie Overige links > Omnes Viae, een interactieve kaart gebaseerd op de Tabula Peutingeriana. (2) Augustinus' oudste portret / Fred Verstappen OSA in: Hermeneus, themanummer Augustinus, jrg 74 (2002) nr 2 p. 92- 103. (ook online) Verstappen vat hierin samen hoe dit portret geïnterpreteerd moet worden en waarom het aan Augustinus wordt toegeschreven.      (3) Vita Augustini / Possidius in: Veel te laat heb ik je lief gekregen: Leven en werk van Augustinus van Hippo bij het 16e eeuwfeest van Augustinus' bekering / [Possidius ; samenstelling, vertaling en commentaar door] Tarsicius van Bavel. - Leuven, 1986. p, 68-70 (4) F. van der Meer (1949 = 2008) , Augustinus de zielzorger, p. 209-210 (5) A. Sizoo, Augustinus Leven en werken. Utrecht: Spectrum, 1957. p. 328-29 

zaterdag 15 juni Studiedag Augustijns Instituut

 

'Het Oude Testament is de belofte
die in tekenen wordt verbeeld.

Het Nieuwe Testament is de belofte
die op geestelijke wijze wordt begrepen.'

(Augustinus, Sermo 4,9)

afb.: Esau verkoopt zijn eerstgeboorterecht aan Jakob.
Rembrandt van Rijn, pentekening op papier, ca. 1640-41, collectie British Museum
Esau staat links met de boog en pijlenkoker nog over zijn schouder en schudt Jakob de hand die achter de tafel zit.

 

Tijdens haar zwangerschap voelt Rebekka al de strijd tussen haar tweelingzonen. Bij de geboorte houdt Jakob zijn broer en eerstgeborene Esau bij de hiel vast. Esau ontwikkelt zich tot een goede jager en leeft midden in de natuur; Jakob is rustiger en blijft liever bij de tenten. Wanneer Esau na een jacht hongerig thuiskomt, verkoopt hij zijn eerstgeboorterecht aan Jakob voor een kop linzensoep. Met behulp van Rebekka wordt de oude en bijna blinde Isaak misleid met als gevolg dat deze zijn zegen aan Jakob geeft. En zo gebeurt wat God Rebekka al tijdens haar zwangerschap had voorzegd: de oudste zal de jongste dienen.

Hoe is dit verhaal in de bijbelexegese uitgelegd? Wat is dit voor bedrog? Hoe 'redt' Augustinus zich hieruit? Op deze studie- en ontmoetingsdag staat preek 4 over Jakob en Esau centraal. 

Programma  
10.00 uur aankomst en ontvangst
10.30 uur
opening door drs. Hans van Reisen (Augustijns Instituut)
10.45 uur lezing Jakob en Esau: Israël zonder bedrog?
Aspecten van bijbeluitleg rondom Genesis 27,1-40

door prof.dr. Eep Talstra (Vrije Universiteit Amsterdam)
11.45 uur pauze
12.00 uur lezing Esau en Jakob: Augustinus’ oplossing voor een onoplosbaar probleem / door drs. Joost van Neer (Augustijns Instituut)
13.00 uur lunch
14.00 uur parallelle workshops rond Augustinus’ sermo 4
   - met dr. Anke Tigchelaar over Taal, voordracht en genot
   - met drs. Hans van Reisen over Geloof, bedrog en zegen
15.15 uur pauze
15.30 uur boekpresentatie door dr. Martijn Schrama, OSA (Augustijns Instituut) van Augustinus, Schatkamer van het geloof: preken over het Oude Testament
met de aanbieding van het eerste exemplaar aan prior-provinciaal Paul Clement OSA
16.00 uur afsluiting door Hans van Reisen
16.15 uur borrel
aanmelding Deze dag is toegankelijk voor iedere geïnteresseerde.
Aanmelden vóór 8 juni bij HansvanReisen@augustijnsinstituut.nl
kosten deelname bedraagt € 15,00 per persoon
gratis voor studenten (op vertoon van een collegekaart),
medewerkers Augustijns Instituut en Augustijnen
€ 15,- vóór 8 juni overmaken op
ING 265392
t.n.v. Augustijns Instituut Eindhoven
o.v.v. ontmoetingsdag 2013
Voor betalingen uit het buitenland:
IBAN: NL55INGB 0000265392
BIC: INGBNL2A

adres

Augustijns Instituut
Augustijnendreef  15
5611 CS Eindhoven
tel. studiesecretariaat: 040 - 246 30 14

route per trein of auto zie www.augustinus.nl > Route
Bij het instituut is zeer beperkte parkeergelegenheid. U kunt uw auto NIET parkeren in de aangrenzende woonwijk! Betaalde parkeermogelijkheden in de direct omgeving zijn aanwezig in de parkeergarages aan de Kanaalstraat, onder de Heuvelgalerie en op het parkeerterrein via de Tramstraat achter het Pullman Hotel.

 

Schatkamer van het geloof

verschijnt juni 2013

Schatkamer van het geloof: Preken over teksten uit het Oude Testament [Sermones de scripturis 1-50] / Aurelius Augustinus ; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Joost van Neer, Martijn Schrama OSA en Anke Tigchelaar. 824 p. ISBN 978 94 6036 067 1 hb

Huismeester van de schatkamer. Zo ziet de predikant Augustinus zijn rol als uitlegger van de Schrift voor een breed publiek. De huismeester, over wie Jezus spreekt, haalt uit de schatkamer nieuwe en oude dingen (Matteüs 13,52). En wie Augustinus’ preken leest, merkt direct dat hij een begenadigd predikant is, die zijn publiek op hartveroverende wijze in de schatten van het geloof onderricht.

Samen met later teruggevonden preken bevat deze bundel 65 toespraken; verreweg het grootste deel hiervan is nu voor het eerst in het Nederlands vertaald. Iedere preek in deze bundel is uitgesproken naar aanleiding van een lezing uit het Oude Testament. Maar wie denkt dat de preken uitsluitend over het Oude Testament gaan, zal verrast worden. Op meesterlijke en creatieve wijze brengt de huismeester Augustinus hier telkens de kostbaarheden uit het Oude Testament en het Nieuwe bij elkaar.

Deze vertaling opent voor de hedendaagse lezer ook de deuren van een andere schatkamer: die van Augustinus’ preken. Zijn woorden en geloof komen in al hun glans opnieuw tot leven.

U kunt dit nieuwe boek zonder extra kosten ook bestellen via het Augustijns Instituut.
Maak daartoe € 89,90 over op bankrekening 265392
t.n.v. Augustijns Instituut Eindhoven
(voor bestellingen uit het buitenland:
IBAN: NL 55 INGB 0000265392 en BIC: INGBNL2A)
onder vermelding van 4506: Schatkamer van het geloof.

Schatkamer van het geloof

Levende woorden van Augustinus

Govert_Flinck_Isaak_zegent_JacobLaten we eens kijken wat het woord list betekent, en zien wat Jakob van God moet doen. Hij draagt de zonden van anderen. Toch draagt hij ze geduldig. Daarom draagt hij de bokkenhuiden: hij draagt de zonden van anderen en blijft niet vastzitten aan die van hemzelf. Zo doen allen die voor de eenheid van de kerk geduldig de zonden van anderen dragen, Jakob na. Ook Jakob is immers in Christus, want Christus behoort tot het nageslacht van Abraham. Er staat namelijk geschreven: 'In jouw nageslacht zullen alle volken worden gezegend.' Onze Heer Jezus Christus, die geen enkele zonde had begaan, droeg de zonden van anderen. En dan zou hij aan wie de zonden zijn vergeven, het beneden zijn waardigheid achten om de zonden van anderen te dragen? Als Jakob naar Christus overgaat, draagt hij dus de zonden van anderen, dat wil zeggen: bokkenhuiden.
uit: Schatkamer van het geloof, Sermo 4,16 (over Genesis 27)

afb.: Govert Flinck, Isaak zegent Jakob, 1638, olieverf op doek. Collectie Rijksmuseum
Jakob knielt neer bij het bed van Isaak. De bijna blinde Isaak hoort de stem van Jakob, maar ruikt Esau's kleding en voelt diens harige handen (Jakob draagt geitenleren handschoenen) en geeft zijn zegen. Achter het hoofdkussen staat Rebekka toe te kijken.

 

Wie op de hoogte wil worden gehouden van nieuwe publicaties en toekomstige bijeenkomsten, kan zich vrijblijvend laten opnemen in het adressenbestand van het Augustijns Instituut. Je ontvangt dan gratis informatie over onze studiedagen en nieuwe publicaties.

Naar formulier
 
 
Klik hier om je af te melden voor de Nieuwsbrief