Home
Augustijns Instituut Augustinus' Leven Augustinus' Werken Contact
zoeken
printen

Exercitatio mentis

Exercitatio mentis : zelfkennis, vorming en therapie bij Augustinus / Martin Claes . - Almere: Parthenon, 2011. -267 p. ; 23 cm. - Tevens verschenen als proefschrift. Met lit. opg., index en een samenvatting in het Engels.  ISBN: 978-90-79578-33-7 € 28,90 paperback

[flaptekst] Met zijn geniale inzichten drukte de filosoof en kerkvader Augustinus eeuwenlang een stempel op Europa. Wie zicht verdiept in de teksten die hij schreef voor en na zijn eigen doop, ontdekt hoe Augustinus voortbouwt op de rijke laatantieke cultuur. Augustinus leert zijn leerlingen reflecteren op het Zelf in de vorm van trainingen en oefeningen: de exercitatio mentis, en toont zicht en echte pedagoog met hart voor zijn leerlingen. 
    Augustinus ontwerpt zo als bisschop en mystagoog  zijn eigen vormingstraject waarbij hij studie en leven verbindt met de Bijbel als middelpunt. Zijn pedagogische  traditie van vorming en therapie werkte door in het vroege christendom, en de moderne belangstelling voor thema’s als levenkunsten en therapie vindt er in zekere zin haar wortels in. Martin Claes is muziekwetenschapper en filosoof, en verbonden aan het Centrum voor Patristisch Onderzoek (Tilburg, Amsterdam). Hij publiceert geregeld in wetenschappelijke vaktijdschriften en is daarnaast werkzaam als pastor. 

INHOUD
Voorwoord
Deel 1
Exercitatio mentis als casus. Een onderzoek naar Augustinus als pedagoog
1. Inleiding
    1.1 Selectie bronteksten Augustinus
2. Literatuur en historiografie
3. Onderzoeksthema's en exercitatio mentis
    3.1 Ordo en providentia
    3.2 Excrcitatio mentis en vita beata
    3.3 Het rationele zelf: oefeningen van de ziel
    3.4 Reflectie op taal en Bijbelstudie
4. Besluit

Deel 2
Training en oefening bij de vroege Augustinus. Een tekstonderzoek
Hoofdstuk 1: Exercitatio mentis in De ordine:  auctoritas en oefening
1. Inleiding
2. Literatuur en historiografie
3. Retorisch niveau
    3.1 Rede en gezag: oratio perpetua
    3.2 Analyse opdracht Zenobius
    3.3 De ordine als protreptiek?
4. Epistemologisch- theologisch niveau
    4.1 Disciplinae
    4.2 Per corporalia ad incorporalia
    4.3 Deugden
5. Discussie en conclusie

Hoofdstuk 2: De beata vita: oefenen inmatigheid
1. Inleiding
2. Literatuur en historiografie
3. Retorisch niveau
    3.1 Zoeken als oefening
    3.2 Proloog en protreptiek
4.Epistemologisch- theologisch niveau
    4.1 Therapeutische argumenten als fase van exercitatio mentis
    4.2 Summus modus, plerütudo. God in het dagelijks leven 
    4.3 Theologale deugden
5.  Conclusie

Hoofdstuk 3: Oefeningen in rationeel denken en leven: Exercitatio mentis in de Soliloquia, De immortalitate animae  en De quantitate animae
1. Inleiding
2. Literatuur en historiografie
3. Retorisch niveau.  Leren in de innerlijkheid: Ratio als gids.
    3.1 Augustinus als leerling van Ratio
    3.2 Augustinus als docent: Exercitatio mentis in De quantitate animae
    3.3 Ratio: goddelijk en menselijk tegelijk
4. Epistemologisch- theologisch niveau: Exercitatio mentis als uit-
            wendige en inwendige pedagogiek
     4.1 Exercitatio mentis: Training in zelfkennis
5. Synergie van receptieve en actieve aspecten: exercitatio mentis in
            de beoefening van deugden
     5.1 Receptieve aspecten van exercitatio mentis: Soliloquia
     5.2 Studie als therapie: van sensibel naar intelligibel
     5.3 Deugdzaam leven en denken als activiteit: de theologale              
           deugden fides, spes, caritas
6. Besluit en conclusie

Hoofdstuk 4: Taaloefeningen als weg naar docentschap. In de leer bij de magister internus en de Bijbel. De magistro en De doctrina christiana
1. Inleiding
2. Literatuur en historiografie
    2.1 De magistro
    2.2 De doctrina christiana
3. Retorisch niveau: Reflectie over tekens als onderdeel van opvoeding tot docentschap
    3.1 De magistro
    3.2 De doctrina christiana
4. Aspecten van Augustinus' omgang met disciplinae in De magistro
          en De doctrina christiana
    4.1 Oefeningen in grammatica en dialectiek
    4.2 Legitimatie van usus iustus door spolia-motief
    4.3 Pedagogische connotaties van exercitatio mentis: Augustinus
          geeft uitleg
    4.4 Augustinus relativeert belang van tekens in oratio perpetua
5. Geloof in  de  innerlijke leermeester als  voorwaarde  voor
    Godskennis; wetenschap als weg naar Godsontmoeting
    5.1 Auctoritas in De magistro
    5.2 Congruitas in praktijk: genezing en krachttraining in De
          doctrina christiana
6. Denken en doen. Deugdbeleving van Bijbellezers
     6.1 Eenheid van denken en doen: stoïsche herkomst?
     6.2 Congruitas van deugden
7. Discussie en conclusie

Deel III
Conclusie: Ontwikkelingslijnen van exercitatio mentis in Augustinus' vroege werk
1. Inleiding
2. Bronnen
3. Doel
4. Middelen
5. Augustinus' receptie van exercitatio mentis
    5.1 De ordine
    5.2 De beata vita
    5.3 Soliloquia, De immortalitate animae en De quantitate animae
    5.4 De magistro en De doctrina christiana
6. Evaluatie en conclusie
English summary
Bibliografie
Index op namen en zaken

 

kleiner A  -  A groter
Sitemap

 



Snel naar de preekbundels:

Schatkamer van het geloof -
(sermones 1 - 50)

Van aangezicht tot aangezicht -
(sermones 51 - 94) 

Als korrels tussen kaf 
(sermones 94A -116 + 367) 

De weg komt naar u toe 
(sermones 117 - 147A + 368) 

Wijsheid van leerlingen  
(sermones 148 -150) 

Leven in hoop
(sermones 151 -162B) 

Geloof is het begin 
(sermones 162C - 183) 

De goede geur van Christus 
(sermones 272 - 299C)

Stratenmakers en brugwachters
(sermones 299D-335M)  

Geef mij te drinken
(Verhandelingen 1-23
Johannesevangelie) 

Brood om van te leven
(Verhandelingen 24-54
Johannesevangelie)


Bloemlezingen: 

Voedsel voor de ogen

Als licht in het hart (1)

Als lopend vuur (2)

Twintig preken / vert. Wijdeveld

Carthaagse preken / vert. Wijdeveld

Preken voor het volk / vert. Mohrmann

 

Tekstfragmenten
citaten Augustinus: 
 

Webarchief - Liturgisch jaar 

Webarchief - Thematisch 

Publicaties - Augustinus aan het woord 

Augustinus' leven - Citaten 

 

21 Mei 2019