Home
Augustijns Instituut Augustinus' Leven Augustinus' Werken Contact
zoeken
printen

Als je hart bidt

Als je hart bidt: Augustinus' leer over het gebed / T.J. van Bavel OSA. - Leuven: Augustijns Historisch Instituut, 1996. - 189 p. - ISBN : 90-74829-02-3
Niet verkrijgbaar op het Augustijns Instituut Eindhoven

[Inleiding] Men kent Augustinus niet, als men inhem niet de biddende mens herkent. Innerlijkheid, gebed, intellectuele arbeid en pastorale inzet heeft hij in zijn dagelijks leven tot een harmonieus geheel weten te verenigen. Ook al heeft hij nooit een systematisch werk over het gebed geschreven, zijn persoonlijke ervaring komt talloze keren ter sprake in zijn geschriften. Zijn Belijdenissen,  bekentenissen, van zonde en dank, staan als een monument in de geschiedenis. Ook zijn Preken over de Psalmen waren voor hem als pastor een uitgelezen gelegenheid om zijn gelovigen op te roepen tot een leven van gebed. Daarmee hebben we de twee belangrijkste bronnen aangegeven voor dit boek. Maar ook onder zijn andere geschriften of preken vindt men nauwelijks een waarin het thema gebed geheel afwezig is. Vele van zijn gedachten hebben een grote invloed uitgeoefend op geestelijke leiders en leidsters uit latere eeuwen.
     De dialoog met God kenmerkte zijn leven en hij aarzelde niet anderen, in de eerste plaats de burgers, handelaars en zeelieden van de havensteden Hippo en Karthago, te laten delen in zijn meer  intieme gedachten. Over Augustinus' innerlijke ontwikkeling zijn we goed ingelicht. Reeds als kind bad hij: "Als jongetje begon ik te bidden tot U, mijn hulp en toeverlaat, en om U in te roepen maakte ik mijn tongriem los, en ik, kleine mens, ik vroeg U met grote innigheid dat ik in school geen klappen mocht krijgen". Hier hebben we een kinderlijk smeekgebed. Zijn gebedsleven is al veel rijper, wanneer hij zich te Cassiciacum in de buurt van Milaan voorbereidt op zijn doop. Daar vinden we een zekere invloed van de psalmen en liederen die hij en zijn metgezellen gehoord hadden in de kerk van Milaan. We vernemen hoe hij daar een deel van de nacht doorbrengt met het zoeken naar God en het overwegen van de verhouding tussen God en de wereld. Over de dagen vlak vóór zijn bekering schrijft hij: "Wat een kreten, mijn God, heb ik tot U doen opstijgen bij het lezen van de psalmen van David, die gelovige liederen, die klanken van vroomheid, die een trotse geest afstoten. Ik was toen nog onervaren in de echte liefde tot U, ik de catechumeen, die daar met die andere catechumeen, Alypius, op het landgoed (= Cassiciacum) mijn vakantie doorbracht, terwijl mijn moeder ons leven deelde, mijn moeder met haar vrouwelijke aard, haar mannelijk geloof haar bedaagde onverstoorbaarheid, haar moederlijke liefde, haar christelijke vroomheid. Wat een kreten liet ik tot U opstijgen bij het lezen van die psalmen en hoe vurig vlamde ik door hen op naar U”. Te Cassiciacum maakte Augustinus ongetwijfeld veel voortgang in een contemplatieve levenshouding. Daar, zo zegt hijzelf, heeft hij een voorsmaak ervaren van de blijvende werkelijkheid die zo intens tegenwoordig is, dat hij zijn redenerend verstand soms niet meer nodig had.
     Nadat Augustinus in Noord-Afrika teruggekeerd was, begon hij in het ouderlijke huis te Thagaste met de verwezenlijking van zijn ideaal: in afzondering een contemplatief leven leiden met een kleine groep gelijkgezinden. Zijn doel was op God gelijkend te worden door de beoefening van ascese en deugden. Die kleine gemeenschap streefde naar vreugde, geluk, rust, veiligheid en intimiteit met God. Ten dele was dit ideaal nog sterk filosofisch-Neoplatonistisch gekleurd. Possidius beschrijft de levenswijze van Augustinus en zijn volgelingen te Thagaste in meer christelijke zin. Hij schrijft dat Augustinus, samen met de leden van zijn gemeenschap, leefde voor God, in vasten, gebeden, goede werken en het dag en nacht overwegen van de wet van God. De inzichten die God aan Augustinus in gebed en meditatie schonk, deelde hij mee aan zijn huisgenoten en andere mensen, in mondelinge onderrichtingen of in geschriften.
     Het leidt dus geen twijfel dat Augustinus van nature sterk contemplatief ingesteld was. Toch kon hij zijn ideaal maar gedeeltelijk verwezenlijken, want al na drie jaar eiste het volk hem op als bisschop. Ook al weten we niet precies op welk ogenblik van zijn leven het was, Augustinus heeft er wel aan gedacht de vlucht te nemen naar de eenzaamheid: "Verslagen om mijn zonden en om de zware last van mijn ellende had ik in mijn hart de gedachte opgevat en overwogen de vlucht te nemen naar de eenzaamheid. Maar Gij, God, hebt mij tegengehouden en Gij hebt mij moed ingesproken door te zeggen: “Daarom is Christus voor allen gestorven, opdat zij die leven niet meer voor zichzelf zouden leven, maar voor Hem die terwille van hen gestorven is”. Welnu, Heer, ik werp mijn zorg op U, opdat ik mag leven; en ik zal de wonderen van uw wet beschouwen". Gelukkig bleef Augustinus ook als bisschop, voor zover het hem mogelijk was, een man van gebed. De meeste teksten die wij in dit boek zullen aanhalen, dateren juist uit de tijd dat de monnik Augustinus tegelijk het ambt van bisschop uitoefende. 

     De moeilijkheid bij het schrijven van dit boek over het bidden volgens Augustinus ligt niet aan de schaarste aan materiaal, maar veeleer aan de overvloed aan teksten. Ik heb gekozen voor een systematische uiteenzetting van die teksten. Ik meen dat dit gemakkelijker is voor de hedendaagse Iezer. Daartoe moest ik veel teksten opsplitsen en de verschillende ideeën onderbrengen in onderscheiden rubrieken. Dat bracht onvermijdelijk herhalingen met zich mee. Hier en daar heb ik geprobeerd dit bezwaar op te vangen door een index van onderwerpen en namen.
     Wat betreft de Schrifttekst van Augustinus wil ik er op wijzen dat deze soms sterk verschilt van de tekst zoals die heden in omloop is. Dat geldt vooral voor de teksten uit het Oude Testament. Ook de nummering van de psalmen bij Augustinus verschilt van de huidige nummering die overeenstemt met de Hebreeuwse tekst. Augustinus heeft sommige psalmen twee keer geïnterpreteerd. Waar dit aanleiding kon geven tot misverstand heb ik het woordje "commentaar op psalm" gebruikt; anders altijd "preek over psalm".

INHOUD
Inleiding
1. Over het wezen van het gebed
  - De grond van ons bidden
  - De vele wijzen waarop God ons aanspreekt : in de schepping, in mensen, in de H. Schrift
2. Bidden als aanwezig zijn bij God
  - God inroepen
  - Gebed als zuivering
  - Bidden als aanwezigheid
  - Gods woord teruggeven
  - Inkeer en innerlijkheid
  - Concentratie en aandacht
  - Het schietgebed
3. Bidden als verlangen
  - Gebed als oefening in het verlangen
  - Bidden in geloof, hoop en liefde
4. Hart en woord
  - Mondeling gebed en gebed van het hart
  - De gebedshouding
5. De vele vormen van lofgebed
  - Aanbidding
  - God loven
  - Lof en liefde
  - Loven en leven
  - God looft zichzelf
  - God zegenen, eren, verheerlijken, groot prijzen, verheffen, roemen
  - Jubelen en juichen
  - Zingen en het nieuwe lied
6. Danken en smeken
  - Het dankgebed
  - Het smeekgebed om tijdelijke goederen
  - Het onverhoorde smeekgebed
  - Vragen om geestelijke goederen
  - Bidden om God zelf
  - Het Onze Vader als regel voor het smeekgebed
7. Bidden en menselijke onvolkomenheid
8. Christus en de H. Geest bidden in ons
  - Christus in ons, wij in Christus
  - De H. Geest in ons, wij in de H. Geest
9. Methode van bidden
  - Opstijging
  - Meditatie
  - Van meditatie naar contemplatie
  - Extase
Index van Schriftteksten
Index van onderwerpen en namen
Bibliografie.  

 

kleiner A  -  A groter
Sitemap

 



Snel naar de preekbundels:

Schatkamer van het geloof -
(sermones 1 - 50)

Van aangezicht tot aangezicht -
(sermones 51 - 94) 

Als korrels tussen kaf 
(sermones 94A -116 + 367) 

De weg komt naar u toe 
(sermones 117 - 147A + 368) 

Wijsheid van leerlingen  
(sermones 148 -150) 

Leven in hoop
(sermones 151 -162B) 

Geloof is het begin 
(sermones 162C - 183) 

De goede geur van Christus 
(sermones 272 - 299C)

Stratenmakers en brugwachters
(sermones 299D-335M)  

Geef mij te drinken
(Verhandelingen 1-23
Johannesevangelie) 

Brood om van te leven
(Verhandelingen 24-54
Johannesevangelie)


Bloemlezingen: 

Voedsel voor de ogen

Als licht in het hart (1)

Als lopend vuur (2)

Twintig preken / vert. Wijdeveld

Carthaagse preken / vert. Wijdeveld

Preken voor het volk / vert. Mohrmann

 

Tekstfragmenten
citaten Augustinus: 
 

Webarchief - Liturgisch jaar 

Webarchief - Thematisch 

Publicaties - Augustinus aan het woord 

Augustinus' leven - Citaten 

 

21 Mei 2019