Home
Augustijns Instituut Augustinus' Leven Augustinus' Werken Contact
Augustijns Instituut > Publicaties > De laatste visvangst (dagverslag)
zoeken
printen

De laatste visvangst (dagverslag)

Enkele impressies van de studie- en ontmoetingsdag van het Augustijns Instituut op zaterdag 23 oktober 2021 

Op zaterdag 23 oktober 2021 organiseerde het Augustijns Instituut in samenwerking met het theologisch instituut Luce weer een gezamenlijke studie- en ontmoetingsdag. De dag vond voor de vierde keer plaats in het auditorium van het Catharijneconvent te Utrecht. Voor de bijeenkomst hadden zich 65 mensen ingeschreven. Deelname was alleen toegestaan met een zogeheten coronatoegangsbewijs. Hans van Reisen fungeerde dit keer als dagvoorzitter.

In zijn openingswoord stond hij erbij stil dat de bijeenkomst het slotakkoord zou gaan worden van een mooie reeks door de jaren heen: sinds 1997 heeft het instituut twintig van zulke bijeenkomsten georganiseerd. Met het instituut Luce werd tien keer samengewerkt.

Voor het ochtendprogramma waren twee sprekers uitgenodigd. Classicus dr. Piet Gerbrandy beet het spits af. Hij stond stil bij wat hij verticaal lezen is gaan noemen, een manier van overdrachtelijke tekstinterpretatie waarvan de christelijke allegorese een belangrijke maar niet de enige is. Gerbrandy illustreerde met enkele voorbeelden hoe al in de klassieke oudheid in de Griekse cultuur de behoefte en motivatie ontstonden om passages uit de gedichten van Homeros niet meer letterlijk te interpreteren, omdat anders de inhoud ervan als belachelijk of aanstootgevend moest worden beschouwd. In de loop van de jaren werd de manier van overdrachtelijke tekstlezing verfijnd en gedifferentieerd: steeds meer toelichtingen bij eenzelfde tekst. Dat gebeurde niet alleen binnen de klassieke cultuur van Grieken en Romeinen, maar ook binnen geloofsculturen als die van joden en christenen. De spreker lichtte het laatste ook toe met voorbeelden uit enkele augustijnse dossiers en gaf er daarbij blijk van al kennis genomen te kunnen hebben van de inhoud van het die dag nieuw te presenteren boek. Met grote tijdsprongen langs middeleeuwen en renaissance rondde Gerbrandy zijn betoog af met een hedendaags voorbeeld uit zijn eigen onderwijspraktijk op de universiteit en de middelbare school: hij stond daartoe stil bij een kort, raadselachtig gedicht van Hans Faverey (1933-1990).

 

Na een geanimeerde gedachtewisseling kreeg de tweede spreker het woord. Daartoe was systematisch-theoloog dr. Sjoerd Mulder uitgenodigd. In zijn bijdrage stond hij stil bij wat hij de augustinus-optie was gaan noemen als antwoord op vragen over de verhouding tussen kerk en maatschappij in een post-christelijke wereld. Daartoe besprak hij eerst aan de hand van secundaire literatuur de geschiedenis van de politieke augustinus-interpretatie. In het zoeken naar (ver)nieuw(end)e contouren bleek ook deze spreker zich te hebben voorbereid met de inhoud van het nog te presenteren boek. Met voorbeelden daaruit leidde hij de luisteraars vervolgens mee naar drie augustijnse lessen: leer eschatologisch denken om idealisme te voorkomen, leer katholiek denken om sektarisme te voorkomen en leer onderscheidend  te denken in de zin dat de kerk de wereld moet leren onderscheiden. Ook deze bijdrage vormde aanleiding voor een levendige gedachtewisseling. 

Tijdens de lunchpauze voegden zich nog enkele bijzondere gasten onder de aanwezigen. Het studieprogramma vond in de middag een afronding met de derde bijdrage van de nieuwtestamentica prof. dr. Caroline Vander Stichele. Tijdens haar lezing stond zij stil bij Augustinus’ manier van bijbeluitleg zoals in praktijk gebracht in de laatste reeks verhandelingen van het nieuwe boek waarin de bisschop van Hippo Regius de verschijningsverhalen van Jezus na zijn verrijzenis becommentarieert in de laatste twee hoofdstukken van het Johannesevangelie. In een reeks voorbeelden toonde de spreker de veelzijdige benaderingswijze van Augustinus. Sommige van zijn beschouwingen doen nog steeds bijna modern aan en eigentijds omdat daarin werd ingegaan op tekstproblemen waarover deskundigen in de hedendaagse bijbeluitleg zich nog steeds het hoofd breken. Andere waren gedateerd, een enkele achterhaald. maar vrijwel altijd sprankelend en kleurrijk onder de aandacht gebracht bij toekomstige lezers en luisteraars. Vander Stichele rondde haar bijdrage af met Augustinus’ verrassende en onnavolgbare toelichtingen op de wonderbaarlijke visvangst op het Meer van Tiberias.

Dat laatste bleek een mooi bruggetje naar het laatste onderdeel van deze dag. Het nieuw te presenteren boek had immers de hoofdtitel meegekregen die ontleend was aan de gebeurtenissen bij dat meer waarmee het Johannesevangelie wordt afgerond. Tijdens dit onderdeel ontpopte de dagvoorzitter zich plots als boekpresentator. Hans van Reisen stond hij stil bij de voorgeschiedenis van het nieuwe boek waarmee het omvangrijke vertaalproject van Augustinus’ 124 verhandelingen over het Johannesevangelie nu zou worden afgerond.

 

Hans Tevel

Ook werd opnieuw de evenwichtige en standvastige rol van classicus en vertaler dr. Hans Tevel onder de aandacht gebracht, zonder daarbij overigens tot in detail te herhalen wat bij voorgaande gelegenheden tot loftuiting was verwoord. In de boekpresentatie werden vervolgens enkele karakteristieken beschreven van Augustinus’ verhandelingen in de nieuwe vertaling. Hij behandelt daarin tot in detail en vrijwel vers-voor-vers de laatste negen hoofdstukken van het Johannesevangelie. Die behoren vanwege enkele lange monologen van Jezus beslist niet tot de gemakkelijkste bijbellectuur. Mede omdat die teksten ook voor moderne bijbeluitleggers nog steeds ronduit moeilijk zijn kreeg nieuwtestamenticus en voorzitter van de advies- en beleidscommissie dr. Joop Smit O.S.A. dit keer het eerste exemplaar van het nieuwe boek uitgereikt: bisschop Augustinus en augustijn Joop Smit bleken elkaars bondgenoot en tochtgenoot bij hun geworstel met het Johannesevangelie! In de commissievoorzitter werden tevens de andere leden van de commissie, het bestuur van de augustijnenorde, de collega’s van het instituut en de uitgevers bedankt.

De mate en manier waarop de sprekers de inhoud uit het nieuwe boek van Augustinus betrokken bij hun eigen betoog maakte deze studie- en ontmoetingsdag tot een van de mooiste uit de reeks en een prachtige afsluiting ervan. Na de uitreiking greep verraste Joop Smit nog kort de microfoon voor een bondige, spontane reactie. Daarna was er tot aan de sluitingstijd van het museum gelegenheid voor een feestelijk aangeklede dronk en persoonlijke ontmoeting in de verschillende ruimtes rond het auditorium.

overhandiging van het eerste boek door Hans van Reisen aan Joop Smit, voorzitter Augustijns Instituut Utrecht 
Overhandiging van het eerste exemplaar door Hans van Reisen aan Joop Smit, voorzitter van het Augustijns Instituut Utrecht. 

 Hans Tevel in gesprek met de uitgevers van Damon, John van Gortel en Jenny van der Laar 
Hans Tevel in gesprek met de uitgevers van Damon, John van Gortel en Jenny van der Laar. Rechts Hans van Reisen. 

tekst: Hans van Reisen

kleiner A  -  A groter
Sitemap
De laatste visvangst
De laatste visvangst. Verhandelingen 55-124 over het Johannesevangelie [In Iohannis euangelium tractatus] / Aurelius Augustinus; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Hans Tevel en Hans van Reisen. - Budel: Damon, 2021. ISBN: 9789463403078. - 500 p. Hb met stofomslag en leeslint. lees verder
16 November 2021