Home
Augustijns Instituut Augustinus' Leven Augustinus' Werken Contact
Augustijns Instituut > Publicaties > Huis van barmhartigheid (dagverslag)
zoeken
printen

Impressie studiedag 29 sept. 2018


Arnold Smeets opend de studiedag in het Catharijneconvent Utrecht 'Het gaat vandaag over godshuizen, barmhartigheid en Augustinus. En vanmiddag presenteren we een nieuwe prekenbundel waarin zelfs drie preken over kerkwijdingen staan, en dat in deze tijd van kerksluitingen.'
Aldus dr. Arnold Smeets, dagvoorzitter en verbonden aan de Tilburg School of Theology. 

 
prof. dr. Herwi Rikhof
God zou geen God zijn zonder barmhartigheid 

Herwi Rikhof Als eerste sprak Herwi Rikhof (TST, Tilburg University) over barmhartigheid: God zou geen God zijn zonder barmhartigheid. De barmhartigheid is zo eigen aan God, zo essentieel dat zonder barmhartigheid God geen God zou zijn. Ook in de liturgie staat alles in het teken van vergeving. Door de vaste gebeden van de zondagse liturgie loopt het thema van schuld, zonde, onmacht, kwaad: in de schuldbelijdenis, het gloria, het onzevader, het lam Gods. Hoe vaak horen we niet de woorden schuld, vergeving van zonden? 'Verlos ons Heer van alle kwaad, Verlos mij van elk kwaad en alle ongerechtigheid, Heer ik ben niet waardig ... ' Omdat Christus zijn leven gaf voor ons, ontvangen wij vergeving. In de communieritus staat barmhartigheid centraal: 'gesteund door uw barmhartigheid...' In het stille gebed van de priester wordt het sacrament 'een kracht naar lichaam en geest die ons geneest.' 
            De sacramenten hebben een helende kracht. Wanneer tijdens het concilie van Lateranen het biechthoren wordt besproken, is het taalregister dat van de genezing, het Christus-medicusthema, dat Augustinus vaak hanteert. Wie een fout maakt, moet boete doen, en wie tot dat inzicht komt, gaat de weg van bekering, herstel. Maar bij het concilie van Trente waar het sacrament van de boete wordt aangenomen, klinkt het juridische taalregister. De biechtvader is rechter geworden. Het is belangrijk het genezende aspect van de sacramenten vast te houden.

Hoe verhouden zich barmhartigheid en rechtvaardigheid? Thomas van Aquino onderzocht de vraag of barmhartigheid een verzwakking van rechtvaardigheid was. Maar barmhartigheid is geen verslapping van rechtvaardigheid, zij vervult rechtvaardigheid en gaat er ver bovenuit. Hoe zou God immers kunnen toelaten dat iets inbreuk maakt op rechtvaardigheid? 'We moeten God barmhartigheid het allermeest toekennen', concludeert Thomas van Aquino. De menswording van God is geen rechtvaardigheid, maar barmhartigheid. Thomas wijst in het spreken over barmhartigheid op de kloof tussen het spreken in de Bijbel en het spreken in de maatschappij. Barmhartigheid is een 'creatio ex nihilo': zonder er recht op te hebben ontvang je vergeving, krijg je hulp. Barmhartigheid is het ongeconditioneerd handelen van God. Dat is hoger dan rechtvaardigheid die wel geconditioneerd, voorwaardelijk is. Als je God conditioneel wilt laten reageren, houdt hij op God te zijn.
       Wij zijn geroepen barmhartig te zijn tegenover elkaar. Het is een draagbalk van de kerk. 'De geloofwaardigheid van de kerk gaat langs de barmhartigheid en de medelijdende liefde' aldus de paus in zijn toespraak bij het jubeljaar over barmhartigheid. Barmhartigheid was ook het onderwerp van een van de preken (350D) die in het middagprogramma groepsgewijs besproken werden.

 

Augustinus
Bij de inwijding van een kerk, preek 336,1 

De reden van deze feestelijke bijeenkomst is de inwijding van een huis van gebed. 
Dit hier is het huis van onze gebeden, het huis van God zijn wijzelf.
Als wijzelf het huis van God zijn, worden wij in deze tijd gebouwd
om aan het einde der tijden te worden ingewijd.
Het gebouw, of liever het bouwen zelf, betekent zware inspanning,
de inwijding betekent groot feest.
Wat hier gebeurde toen dit gebouw verrees gebeurt ook nu,
wanneer gelovigen in Christus bijeenkomen.
Want door hun geloof worden zij als bouwmateriaal,
hout en stenen, uit bossen en bergen.
En dan worden zij onderwezen in het geloof en gedoopt en gevormd.
Het is alsof ze door timmerlui en metselaars
worden bewerkt en rechtgemaakt en bijgeschaafd.

Toch kunnen ze het huis van de Heer alleen maar bouwen
als ze het met liefde in elkaar zetten.
Wanneer de balken en stenen zich niet hechten in de voorgeschreven volgorde,
wanneer ze zich niet vreedzaam verbinden
en zich niet liefdevol aan elkaar hechten,
dan zou niemand daar naar binnen gaan.
Inderdaad, als je ziet dat in een bouwwerk de stenen en balken zich goed hechten,
ga je met een veilig gevoel naar binnen en ben je niet bang dat het instort.
Omdat Christus de Heer naar binnen wilde en in ons wilde wonen,
zei Hij alsof Hij aan het bouwen was:
"Ik geef jullie een nieuw gebod: Heb elkander lief."

          Augustinus, preek 336,1 in: Huis van barmhartigheid

 

drs. Elza Kuyk
Huis van God als tijdelijke woning:
onbewoonbaar verklaard of onverklaarbaar bewoond?

Elza Kuyk, verbonden aan het Remonstrants Seminarium en de Universiteit Utrecht, is bezig met promotieonderzoek naar meervoudig gebruik van kerkgebouwen. Haar lezing behandelde verschillende aspecten van kerkgebouwen: het lot van kerkgebouwen de komende jaren, het mogelijk gebruik van kerkgebouwen, het religieus gebruik, eigenschappen/ kenmerken van kerkgebouwen en wat mensen zoeken in een kerk.
De prognose van kardinaal Eijk van een paar jaar geleden dat er in 2030 nog maar 20 actieve kerken in zijn bisdom zouden zijn, deed veel stof opwaaien. Maar op 14 september van dit jaar meldde De Gelderlander dat dit er mogelijk maar 10 tot 15 konden zijn. Er zullen de komende jaren 1000 tot 1500 kerkgebouwen gesloten worden. Dat betekent ook dat kerkgebouwen weer van publiek belang worden. Er zijn verschillende opties voor een openhouden van een kerk: niet alleen exclusief voor de geloofsgemeenschap, maar ook verhuur aan derden of een meervoudig gebruik (met eredienst) door andere exploitanten, ondernemers of stichtingen, met of zonder rol voor de oorspronkelijke geloofsgemeenschap. De bekende andere opties zijn een totaal andere herbestemming of sluiting zonder herbestemming. Bij elke kerksluiting is er groot verloop, maar wanneer een sluiting te lang is uitgesteld, kan een geloofsgemeenschap te uitgeput zijn geraakt om goed verder te kunnen gaan. Voor doorgaand religieus gebruik zijn de mogelijkheden in de protestantse kerk groter dan bij de katholieke kerken. De protestanten kennen geen theologie van het gebouw. Om ook andere activiteiten te laten plaatsvinden, hoeft het kerkgebouw niet aan de eredienst onttrokken te worden. En een doorgaand religieus gebruik roept ook ander religieus gebruik op of maakt dit mogelijk vanwege de inrichting van het gebouw.

Wat verwachten we eigenlijk van een kerk? Frank Bosman schreef in Levende Stenen (2017) dat we een kerk zien als plaats van samenkomst, als schrijn, als asiel of schuilplaats (sanctuarium), als getuigenis van een verborgen God (Deus absconditus; wat ook ervaren kan worden als de kerk leeg is), en als een gegeven gebouw. Het gebouw zou beschouwd moeten worden als een gegevens plaats, waardoor je het ook weer kunt afstaan. 
        Wat is de kracht van het gebouw? Wat doen ruimte, akoestiek, lichtinval met de bezoeker? Wie een kerk betreedt, ondergaat soms een kleine aarzeling om door te lopen, gaat zachter praten, wordt stil. Soms krijg je als bezoeker het gevoel te zijn overgeleverd aan het enorme gebouw. Mensen betreden de kerk in hun verlangen naar God die een plaats heeft in dat gebouw.

 

drs. Hans van Reisen 
boekpresentatie en overhandiging

het vertaalteam van Huis van barmhartigheid: Vincent Hunink, Joke Gehlen-Springorum, Annemarie Six-Wienen, Hans van Reisen

Hans van Reisen zette bij de bespreking van het nieuwe boek de classica Joke Gehlen-Springorum in het zonnetje. Vanaf 1995 is ze voor het Augustijns Instituut actief als vertaler. Ze heeft inmiddels 161 preken vertaald, goed voor 7 preekbundels. Ze is de motor van de vertaalgroep van Joke Gehlen-Springorum, Vincent Hunink, Hans van Reisen en Annemarie Sx-Wienen. Joke ontving het eerste exemplaar. Dit boek Huis van barmhartigheid bevat de sermones de diversis, een  groep van reken met uiteenlopende thema's. Voor het boek zie de kolom rechts bovenaan. 

 

Verslag: Ingrid van Neer-Bruggink 29 sept. 2018

top

kleiner A  -  A groter
Sitemap
Huis van barmhartigheid
Huis van barmhartigheid. Preken over verschillende thema's [sermones de diuersis 336-358] / Augustinus; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Joke Gehlen-Springorum, Vincent Hunink, Hans van Reisen en Annemarie Six-Wienen. Damon, september 2018. ISBN: Isbn 978 94 6340 136 4. Hb met stofomslag en leeslint, 385 p. € 44,90 lees verder
21 Mei 2019