Home
Augustijns Instituut Augustinus' Leven Augustinus' Werken Contact
Contact > Vragen > Florarium Temporum
zoeken
printen

Florarium Temporum

Het inmiddels bekende Florarium Témporum is geschreven in Eindhoven, in het middeleeuwse klooster Mariënhage, de huidige oostvleugel van het klooster. Mariënhage is gebouwd op een motte waar Jan van Schoonvorst, heer van Eindhoven, een oud kasteel had staan. Het terrein werd in 1419 door Jan van Schoonvorst aan vijf Eindhovenaren geschonken die hier als Reguliere Kanunniken van Sint Augustinus een klooster stichtten naar het voorbeeld van de Moderne Devotie.

Het middeleeuwse Mariënhage beschikte al vroeg over een buitengewoon rijke collectie manuscripten. In dit klooster schreef de priesterzoon Nicolaus Clopper jr in opdracht van zijn vader zijn kroniek 'Florarium Temporum', een historisch overzicht vanaf de schepping van de wereld tot aan 1472, het jaar waarin Nicolaus Clopper het werk afrondde. Het overzicht geldt als vernieuwend en wetenschappelijk vanwege de bredere kijk op de geschiedenis en de vele bronvermeldingen. Het bevat niet alleen de paus- en keizergerelateerde historie, maar beschrijft ook regionale gebeurtenissen en ontwikkelingen in grote steden. Het Florarium Temporum is de belangrijkste bron voor het 'Magnum Chronicon Belgicum' dat tot het bekend worden van het Florarium gold als dé bron voor de laat-middeleeuwse geschiedenis van Nederland en België.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog wordt Mariënhage in 1583 zwaar beschoten. Het brandt uit en de kanunniken moeten uitwijken naar 's-Hertogenbosch. Waarschijnlijk gaat dan een groot deel van de collectie verloren. Het Florarium Temporum is kennelijk al eerder in veiligheid gebracht. Enige decennia later keren de kanunniken terug wanneer de oostvleugel van het klooster is gerestaureerd. De nog aanwezige muurankers ANNO 1628 herinneren hieraan. Ondanks de inzet van de stad Eindhoven om de kanunniken en hun goede werken voor Eindhoven te behouden moeten de kanunniken opnieuw uitwijken, nu naar Weert. Eind 17de eeuw vervalt het terrein met het gebouw aan de Domeinen. De volgende twee eeuwen heeft het gebouw diverse functies en eigenaren. Eind 19de eeuw staat het eeuwenoude pand te koop.

Het inmiddels ruïneuze gebouw wordt op 29 december 1890 door de Nederlandse Provincie van de Orde der Augustijnen (OSA) aangekocht. De Augustijnen vergroten het klooster begin 20ste eeuw met een noord- en zuidvleugel, bouwen een nieuwe kerk, de huidige Augustijnenkerk of Paterskerk en het internaat Augustinianum. Er komt ook weer een bibliotheek in het klooster. De huidige collectie van de Bibliotheek Augustijns Instituut vindt zijn oorsprong dus niet in de oude collectie van Mariënhage : slechts een boek uit de eerste collectie van de Reguliere Kanunniken is aanwezig. De zogenoemde derde collectie is tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan. De basis van de huidige vierde collectie is gelegd door de bibliotheken van diverse augustijnse conventen.

Er zijn in de 20ste eeuw verschillende archeologische opgravingen verricht in het gebouw en in de tuin van Mariënhage. De grootste opgraving vond plaats in april 2007 waarbij een deel van de gracht van het kasteel en hierin de fundering van de 15de eeuwse noordvleugel van het klooster werd opgegraven. In de gracht werden verschillende gebruiksvoorwerpen uit de vroege 15de eeuw gevonden.

Florarium Temporum als drukwerk?

De door Nicolaas Clopper jr. eigenhandig geschreven tekst (autograaf)van het Florarium Temporum blijft tot in de 19de eeuw in bezit van Huize Wachtendonk en wordt begin 20ste eeuw geschonken aan het Staatsarchief in Düsseldorf. In 1982 wordt algemeen bekend dat er nog een tweede manuscript is van het Florarium Temporum met aantekeningen in de kantlijn van Nicolaas Clopper. Dit bevindt zich in München. Beide handschriften zijn in november 2008 in de Openbare Bibliotheek van Eindhoven tentoongesteld. Het is zeer bijzonder dat beide versies van dit invloedrijke manuscript zijn overgeleverd zonder ooit gedrukt te zijn. Het Florarium ligt aan de basis van het Magnum Chronicon Belgicum dat gedrukt werd in 1607 en enige malen is herdrukt. 

Een voorbeeld van het Latijnse handschrift, de transcriptie en de vertaling van het Florarium Temporum door classicus Willem Erven 

Een pagina uit het Florarium Temporum rond het begin van de jaartelling gezien de afbeelding van Jozef, Maria met Jezus in een stal te Bethlehem. 
Het Latijnse handschrift met allerlei abbreviaturen en ligaturen is door classicus Willem Erven overgetypt (transcriptie) en vertaald. 


In januari 2009 is classicus Willem Erven begonnen aan de transcriptie van de Latijnse tekst van dit omvangrijke werk. Hij werkte tot in april 2017 aan dit mammoetproject in de Bibliotheek van het Augustijns Instituut in Mariënhage. Dit project werd jarenlang gefinancierd door de Rotary Eindhoven-Soeterbeek en gefaciliteerd door de Nederlandse Augustijnen. Op 17 november 2018 is het 'nieuwe' Florarium Temporum - Bloemhof der tijden in Eindhoven aan het publiek gepresenteerd.  


Publicaties en links:


- Digitale versie online van het Florarium Temporum (tweede handschrift) München
- Florarium Temporum (Bloemhof der tijden): Een laatmiddeleeuwse wereldkroniek door Nicolaas Clopper, geschreven in het Klooster Mariënhage bij Eindhoven / Willem Erven (ed. en vert.) , Nico Arts , Nico Pijls en Lauran Toorians (inl. en red.). Hilversum: Uitgeverij Verloren, 2018. ca 350 p. met USB-stick. € 29,- 
Florarium Temporum: een middeleeuwse wereldkroniek uit Eindhoven / Nico Arts en Gerard Rooijakkers. Eindhoven: Veerhuis, 2008. – ISBN: 978-8730-700-4. Ca € 10,- (als herdruk verkrijgbaar) 
- De Canon van Eindhoven / Hans Schippers  [et al.]. 's Hertogenbosch: Heinen, 2009. 253 p. (met name p. 32-42)
- Florarium Temporum: een wereldkroniek uit het jaar 1472 / door dr. P.C. Boeren. 's Gravenhage: Nijhoff, 1951. 132 p. 

 Florarium Temporum, Bloefhof der tijden / Willem Erven (ed. en vert.); Nico Arts, Nico Pijls, Lauran Toorians (inl. en red.)      

Tekst : Ingrid van Neer-Bruggink



kleiner A  -  A groter
Sitemap
06 December 2018